Klikzink
Een dak met een oost- en een westvlak heeft geen vlak dat de hele dag zon vangt. De ochtendzon valt op het oostvlak, de middagzon staat vlak boven de nok waar geen van beide vlakken hem goed opvangt, en de avondzon valt op het westvlak. Voor sneeuw werkt dat net zo verdeeld. Wat er op het oostvlak gebeurt, hoeft niet te gelden voor het westvlak, en dat is precies waar deze ligging zich onderscheidt van een zuiddak of een lessenaarsdak met één richting.
Op een koude, heldere ochtend ligt er op het oostvlak vaak nog sneeuw te wachten op de eerste zon, terwijl het westvlak op dat moment nog helemaal in de schaduw van de nok ligt en het langst koud blijft. Andersom geldt dat aan het eind van de dag: het oostvlak is dan al lang koud en schaduwrijk, terwijl het westvlak de laatste warmte van de dag krijgt en als laatste sneeuwvrij raakt. De twee vlakken lopen dus niet gelijk op. Het ene vlak wint tijd in de ochtend, het andere in de avond, en over de hele dag gerekend vult dat elkaar aan in plaats van dat het optelt tot één piek.
Dat is meteen het verschil met een zuiddak, waar alle opwekking rond het middaguur samenklontert in één scherpe top. Bij oost-west zie je op een heldere winterdag twee gematigde pieken: een in de ochtend, een in de late middag, met een dip rond het middaguur wanneer de zon vlak boven de nok staat en beide vlakken hem schuin raken. Het dagtotaal ligt lager dan bij een zuidvlak met dezelfde oppervlakte, maar de spreiding over de dag past vaak beter bij hoe een huishouden stroom gebruikt: vroeg op de dag en aan het eind van de middag, in plaats van alles tussen elf en twee.
Bij solarfels is het dakvlak van boven tot onder één doorlopend, glad oppervlak. Er is geen frame, geen rand, geen opstaande klemvoet waar sneeuw zich achter kan settelen. Het enige reliëf is de fels zelf, 35 millimeter hoog en haaks staand, en die loopt in de richting van de dakhelling mee omlaag. Sneeuw die los begint te schuiven, glijdt langs die fels mee naar de goot in plaats van dat hij ergens blijft haken. Op een paneel op beugels ligt dat anders: de rand van het paneel en de ruimte onder het frame vormen een plek waar smeltwater blijft staan en 's nachts weer bevriest, en dat proces herhaalt zich net zo lang tot de sneeuwlaag loskomt in een keer, niet geleidelijk.
Op het westvlak, dat 's middags en 's avonds de meeste warmte krijgt, is dat afglijden meestal het eerst aan de orde. Een dak dat naar het westen kijkt, warmt in de loop van de middag door, en zodra de onderkant van de sneeuwlaag tegen het felsvlak smelt, kan het hele pak in één keer los komen en met enige snelheid richting de goot glijden. Op het oostvlak gebeurt dat proces 's ochtends, met minder opgebouwde warmte, dus meestal rustiger en met minder massa in één keer. Wie onder een westvlak een terras, een entree of een fietsenstalling heeft, houdt daar rekening mee; onder een oostvlak is de kans op een plotselinge val doorgaans kleiner, simpelweg omdat de zon er minder tijd heeft gehad om op te bouwen voor het weer koelt.
De goot onder elk vlak vangt dus een andere belasting op een ander moment van de dag. Onder het westvlak moet de goot in de late middag een grotere hoeveelheid smeltwater en soms samengeklonterde sneeuw kunnen verwerken, onder het oostvlak gebeurt dat vroeger op de dag en meestal geleidelijker. Bij de uitvoering van de goot en de aansluiting daaronder is het dus zinnig om te weten welk vlak oost en welk west ligt, niet om een andere goot te kiezen, maar om te weten waar en wanneer je een sneeuwval kunt verwachten. Dat is dezelfde overweging als bij de kabeldoorvoer, waar je ook precies wilt weten waar water en vocht zich kunnen verzamelen, zoals wij uitleggen bij [waar een woonhuisdak met solarfels wel en niet lekt](/dakstroom/woonhuis/waterdicht).
Onder een westvlak dat op een tuin, oprit of dakterras uitkomt, is het verstandig om bij het ontwerp rekening te houden met een val op het moment dat de middagzon het felsvlak opwarmt. Onder een oostvlak dat op een besloten binnenplaats uitkomt, waar 's ochtends weinig mensen lopen, is dat risico kleiner. Het gaat niet om een ander product of een andere bevestiging, het gaat om waar je de looproute, de fietsenstalling of de buitenkraan plaatst ten opzichte van de rand van het dak.
De aanname dat oost-west altijd een gelijkmatig, gematigd patroon geeft, klopt niet overal. Bij een steile helling, boven een graad of veertig, glijdt sneeuw op beide vlakken sneller los omdat de eigen massa van de sneeuw eerder de wrijving met het gladde felsvlak overwint; dan verdwijnt het verschil tussen oost en west grotendeels, want beide vlakken lozen hun sneeuw al voordat er veel smeltwater nodig is. Bij een heel flauwe helling werkt het net andersom: dan blijft sneeuw op allebei de vlakken langer liggen, en bepaalt niet de richting maar de hoek hoelang het duurt voor er weer opbrengst is, zoals ook geldt bij een dak dat we behandelen op de pagina over [een flauwe helling met solarfels](/dakstroom/sneeuw/flauwe-helling).
Ook de vorm van het dak kan het beeld omdraaien. Bij een gebogen vlak, waar de helling van boven naar onder verandert, ligt sneeuw bovenaan soms anders dan onderaan, ongeacht of het vlak op het oosten of het westen kijkt; de kromming speelt dan een grotere rol dan de windrichting. En bij een gebouw met een schaduwrijke belending aan de westzijde, een buurpand dat pas laat op de dag zon doorlaat, kan het westvlak juist trager sneeuwvrij worden dan het oostvlak, tegen de gebruikelijke volgorde in. De ligging op de kaart is dus een goed startpunt, maar de werkelijke situatie op de bouwplaats, met bomen, buurpanden en de exacte hellingshoek, geeft het uiteindelijke antwoord.
Of een oost-west dak met solarfels in een concreet geval een lager dagtotaal geeft dat toch beter aansluit bij het verbruik, en hoe de goot en de kabeldoorvoer daarop worden afgestemd, rekenen wij uit op tekening. Cijfers over opbrengst per vierkante meter verschillen per uitvoering en per dakvlak, en die berekening doen we pas als we de tekening van het dak voor ons hebben, niet vooraf op de website.