Klikzink
Duiven en kauwen onder zonnepanelen zijn een van de meest gehoorde klachten bij gewone installaties op beugels. Er is ruimte onder het paneel, die ruimte is droog, uit de wind en lastig te bereiken voor wie het schoon wil houden. Bij een felsbaan met de cellen erin verwerkt is die ruimte er niet, want er is geen paneel dat boven het dakvlak uitsteekt. De vraag die overblijft is hoe dat zit bij zonnedakpannen, die ook zonder beugels werken en ook met opwekking in het dakvlak zelf.
Zonnedakpannen zijn losse eenheden die elk hun eigen stukje dakbedekking vormen en elk hun eigen zonnecel bevatten. Ze worden gelegd zoals een gewone dakpan, in overlappende rijen, met een profiel dat op de pan ernaast aansluit. Dat betekent dat er per pan een rand is, een overlap, een aansluiting op de volgende rij. Onder die overlappingen zit een kleine tussenruimte, kleiner dan onder een paneel op beugels, maar wel aanwezig. Bij de meeste uitvoeringen is die ruimte te klein voor een duif om te nestelen, maar niet altijd te klein voor mos, naaldenval of een mus die een kier zoekt. Het aantal van dat soort randen is groot, want elke pan heeft er een paar, en een dakvlak bestaat uit honderden pannen.
Een felsbaan is één doorlopende plaat staal, van goot tot nok, met de zonnecel in het vlak van die plaat verwerkt. De baan wordt aan de baan ernaast verbonden met een haaks opstaande fels van 35 millimeter, dichtgeklikt en blind bevestigd met klemmen die onder de fels verdwijnen. Er is geen overlap zoals bij een pan, geen rij randen die per vierkante meter terugkomt, en geen kier tussen twee eenheden die elk apart liggen. Wat er ligt is één vlak, onderbroken door de felsen die de banen verbinden en niet door een naad die een vogel kan gebruiken. Voor een architect die het dakbeeld beoordeelt is dat ook meteen het andere verschil: een felsdak met cellen erin oogt als één doorlopend materiaal, terwijl een dak van zonnedakpannen, hoe zorgvuldig ook gelegd, het ritme van een pannendak behoudt, met de bijbehorende lijnen en schaduwranden per pan.
Het zou onterecht zijn om te doen alsof de felsbaan hier zonder nadeel wint. Zonnedakpannen zijn ontworpen om te lijken op gewone keramische pannen, en op een dak waar de opdrachtgever per se een pannenoptiek wil behouden, bijvoorbeeld bij een verbouwing van een pannendak in een beschermd straatbeeld, is dat een reëel voordeel dat een felsbaan niet biedt. Een felsdak is een metalen dakvlak met een eigen, moderne uitstraling, en dat past niet op elk gebouw of in elke omgevingsvergunning. Ook is een beschadigde zonnedakpan doorgaans een kleinere ingreep om te vervangen dan een felsbaan die van goot tot nok doorloopt, simpelweg omdat de eenheid kleiner is. Wie op voorhand weet dat het dak in delen vervangen moet kunnen worden, of wie moet aansluiten op bestaande pannen in de omgeving, heeft daar een echt argument voor zonnedakpannen.
Wat blijft, is een verschil in aantal verbindingen. Een dakvlak van zonnedakpannen heeft per vierkante meter een veelvoud aan aansluitingen ten opzichte van een felsdak, en elke aansluiting is een plek waar water, vuil of ongewenst bezoek een kans krijgt als de uitvoering niet perfect is. Bij een felsbaan is de bevestiging onder de fels dezelfde bevestiging die het dak waterdicht houdt; er is geen aparte laag pannen die los van de onderconstructie ligt. Dat is meteen ook het antwoord op de vraag naar vogels: minder naden en geen tussenruimte betekent minder plekken waar iets kan gaan nestelen, groeien of vastlopen, en dat is onafhankelijk van de kleur of oriëntatie van het dak.
Bij een dakvlak met zonnedakpannen betekent onderhoud vaak het nalopen van de overlappen, met name na een storm of na de winter, om te controleren of pannen niet zijn verschoven of dat er geen mos in de overlap is gaan groeien. Bij een felsdak is er geen los element dat kan verschuiven, want de banen zijn met elkaar verbonden over de volle lengte. Wat er te doen is, is vergelijkbaar met onderhoud aan een gewoon felsdak: de goten schoonhouden, en op plekken waar bladval samenkomt af en toe controleren of er niets blijft liggen. Er is geen aparte inspectieronde nodig voor honderden individuele pannen.
De vraag of er iets onder kan nestelen, is meestal niet de enige reden om voor het een of het ander te kiezen. Zonnedakpannen liggen dichter bij de investering en het aanzicht van een traditioneel pannendak, en zijn een logische keuze wanneer de opdracht is om iets te vervangen dat er hetzelfde uit moet blijven zien. Een felsbaan met geïntegreerde cellen is een keuze voor een dakvlak dat sowieso vervangen wordt of nieuw gebouwd wordt, waarbij de opdrachtgever een strak, doorlopend metalen vlak wil zonder de textuur van losse eenheden. Beide oplossingen voorkomen de nestelruimte die onder panelen op beugels ontstaat, maar ze doen dat met een andere logica: de pan sluit zichzelf goed genoeg af per stuk, de baan heeft simpelweg geen stuk waar iets tussen kan.
Of een felsdak met geïntegreerde cellen voor een specifiek project de juiste keuze is, hangt af van de vorm van het dak, de omgeving en wat er met het bestaande dakvlak moet gebeuren. Wattpiek per vierkante meter, rendement en terugverdientijd verschillen per uitvoering en per dakvlak, en dat rekenen wij uit op tekening, niet op deze pagina. Bij Klikzink in Ede wordt elke baan op maat gewalst, en meedenken over wat een dakvlak in een concreet geval nodig heeft, kost niets.