Klikzink
Een vrijstaande woning heeft vaak meer dakvlak dan een rijtjeshuis, en bijna altijd meerdere vlakken die niet dezelfde kant op liggen. Een voordakvlak op het zuiden, een zijkap op het westen, misschien een aanbouw met een eigen kapje ergens op het noorden. Bij dat soort daken is de vraag niet of er cellen in het dak komen, maar welk vlak ze krijgt en welk vlak de gewone baan houdt: dezelfde klikfels, dezelfde matte kleur, dezelfde lijn, maar zonder cel erin verwerkt.
De baan zonder cellen is geen restproduct en geen noodoplossing. Het is dezelfde Sendzimir verzinkte stalen felsbaan, met dezelfde werkende breedte van 475 mm en dezelfde haakse fels van 35 mm, blind bevestigd onder de fels. Van de grond af, of vanaf de overkant van de straat, is met het oog niet te zien welke baan een cel bevat en welke niet. Dat is precies het punt: het dakvlak blijft één geheel, ook al ligt het ene deel te werken en het andere niet.
Bij een vrijstaande woning zit de baan zonder cellen op een paar voorspelbare plekken. De eerste is schaduw. Een schoorsteen, een dakkapel, een hoge boom in de achtertuin of de nok van de buren die over een deel van het dak valt: op de plek waar dat schaduwpatroon regelmatig terugkomt, heeft een cel weinig zin. Daar leggen we de gewone baan en schuift de opwekking op naar het vlak dat wel vrij ligt.
De tweede plek is waar het dak doorbroken wordt. Een dakraam, een ventilatiekanaal van de badkamer, een doorvoer voor de schoorsteen van de cv-ketel: allemaal punten waar een baan toch al aangepast moet worden, en waar een cel geen functie heeft. Bij een vrijstaande woning met een uitgebouwde erker of een dakopbouw komen dat soort doorvoeren vaker voor dan bij een standaard rijtjeshuis, simpelweg omdat het bouwvolume grilliger is.
De derde plek is budget. Niet elk dakvlak hoeft vol te liggen om het de moeite waard te maken. Bij een zadeldak met een zuid- en een noordkant ligt het voor de hand om het zuidvlak te voorzien van cellen en het noordvlak grotendeels met de gewone baan uit te voeren, en dat vlak toch netjes en volledig te fitten. De opwekking en het dak zijn dan gescheiden vragen die wij samen op tekening beantwoorden: welk vlak wekt op, welk vlak dekt alleen af, en past dat bij wat het huis nodig heeft.
De baan zonder cellen doet precies wat een felsbaan altijd doet: het dak dicht houden, wind en regen weren, en er verzorgd uitzien. Wat hij niet doet is stroom leveren. Er loopt geen bekabeling doorheen, er zit geen aansluitpunt in, en hij heeft geen relatie met de omvormer die ergens anders in het huis hangt, zoals uitgelegd bij de vraag waar de omvormer komt in een vrijstaande woning. De baan zonder cellen is in die zin een baan zoals felsdaken al decennia gemaakt worden: functioneel, niet elektrisch.
Dat is meteen het verschil met een dak waar losse panelen op liggen. Bij panelen op beugels is de keuze meestal alles-of-niets per dakvlak: je legt een veld panelen neer, of je laat het vlak leeg. Fijnmazig schakelen tussen wel en niet opwekken op baanniveau is met paneelmontage lastiger, omdat elk paneel zijn eigen frame en bekabeling meebrengt en de indeling in vaste paneelmaten valt, niet in de maat van de dakbaan. Met de felsbaan kan dat per baan van 475 mm, dus het is mogelijk om vlak voor vlak, en binnen een vlak zelfs strook voor strook, te bepalen waar de cel wel zit en waar niet, zonder dat het aanzicht ervan verandert.
Een voorbeeld uit de praktijk: een vrijstaande woning met een hoofdvolume en een lager aangebouwd deel aan de achterzijde. Het hoofdvolume ligt zuidwest, vrij van schaduw, en krijgt vrijwel het hele vlak met cellen. Het lagere aanbouwdeel ligt onder de kruin van een eik en krijgt alleen de gewone baan, afgewisseld met een enkele baan met cel op de plek waar de kruin niet reikt. Vanaf de grond zie je twee dakvlakken in dezelfde kleur en textuur; alleen op de installatietekening staat waar de opwekking zit.
Bij een rijtjeshuis is er meestal één dakvlak, één oriëntatie en een beperkt aantal obstakels. De keuze wel of niet cellen is dan vaak simpel: het hele vlak of niets. Bij een vrijstaande woning met meerdere kappen, dakopbouwen, erkers en soms een garage of bijgebouw met een eigen dak, is de vraag gelaagder. Elk vlak heeft zijn eigen oriëntatie, zijn eigen schaduwpatroon door bomen of aangrenzende bebouwing, en zijn eigen rol in het aanzicht van het huis vanaf de straat of vanuit de tuin.
Dat betekent dat de indeling in cellen en geen cellen bij een vrijstaande woning vaker een ontwerpvraag is dan een technische. Een architect of aannemer die het dak in de tekening zet, bepaalt tegelijk waar het dak moet blijven dichten en waar het ook moet gaan opwekken. Die twee vragen lopen door elkaar, en dat is precies waarom we het altijd op tekening uitrekenen in plaats van met een vaste vuistregel te werken. Wat het oplevert aan stroom per vierkante meter en wat het kost per uitvoering verschilt van dak tot dak, en een getal dat we hier zouden noemen zou voor het volgende project alsnog niet kloppen.
De baan zonder cellen is dus geen compromis en geen goedkoop alternatief; het is het deel van het dak dat zijn werk als dakbedekking doet en verder niets. Bij een vrijstaande woning met meerdere dakvlakken is dat vaak een substantieel deel van het totale oppervlak, en dat is precies waarom de indeling per vlak, en soms per baan, aandacht verdient voordat het dak besteld wordt. Wie op tekening laat zien welk vlak schaduw krijgt, welke doorvoeren er zitten en waar het budget ophoudt, krijgt van ons een indeling terug waarin cellen en gewone banen precies op de juiste plek liggen, zonder dat het aanzicht van het dak daar iets van laat zien.