Klikzink
Wie een woonhuis met zonnepanelen kent, kent waarschijnlijk ook het geluid van duiven onder het dak. Zonnepanelen op een schuin dak worden op beugels gemonteerd, een paar centimeter boven de dakbedekking. Die tussenruimte is precies groot genoeg voor een duif of een kauw om een nest te bouwen. Het is een van de meest gehoorde klachten over gewone zonnepanelen op woonhuizen: krassend geluid boven het plafond, veren en takjes die uit de dakrand steken, en op een gegeven moment een dakdekker die het hele paneel moet optillen om het nest weg te halen.
Bij een felsbaan met geïntegreerde zonnecellen is die ruimte er niet. De cel ligt in het vlak van de baan, op dezelfde hoogte als het stalen dakvlak ernaast. Er is geen paneel dat een paar centimeter boven de dakbedekking hangt, en dus geen kier waar een vogel doorheen kan om te gaan nestelen. Het dakvlak is van boven tot onder een gesloten, gladde vlakke plaat. Een duif die op zoek is naar een beschutte plek vindt hier geen opening om in te kruipen.
Dat is meteen het antwoord op de vraag die deze pagina moet beantwoorden: nee, vogels kunnen er niet onder, simpelweg omdat er geen onder is. Het is geen kwestie van een gaas of een randafwerking die vogels moet weren, zoals bij montagepanelen vaak achteraf wordt aangebracht. Bij dit systeem is de bevestiging van het dak ook de bevestiging van de opwekking, blind onder de fels, en dat betekent dat er nergens een spleet overblijft waar een vogel bij kan.
Op een schuin dak van een woonhuis, met een overstek en vaak bomen of buren in de buurt, is de kans op nestelende vogels onder panelen groter dan op een plat bedrijfsdak. Kauwen en duiven zoeken bewust een plek die droog is, uit de wind ligt en niet te goed bereikbaar is voor een kat. De ruimte onder een paneel op een dakhelling van dertig tot veertig graden is daarvoor ideaal: droog, donker, en op hoogte. Eigenaren van woonhuizen met paneel-op-beugel-installaties laten regelmatig achteraf een randstrip of gaas aanbrengen, juist omdat dit probleem zich pas voordoet als de vogels er al zitten.
Bij een gemiddeld woonhuis met een dakvlak van, zeg, veertig tot zeventig vierkante meter, komt dat in de praktijk neer op een paar meter dakrand waar de kans op nestelen het grootst is: bij de goot, bij de nokrand, en overal waar het paneel niet helemaal tegen het dakvlak aan sluit. Bij een felsdak met geïntegreerde cellen is die hele discussie niet aan de orde, want het vlak sluit overal even strak aan, van goot tot nok.
Naast het praktische punt van de vogels speelt bij woonhuizen ook het aanzicht een rol dat bij bedrijfsgebouwen minder telt. Een paneel op beugels tekent een schaduwrand op het dak, en die schaduwrand is precies de plek waar ook vervuiling, mos en, dus, vogelnesten zich verzamelen. Bij een felsdak liggen de cellen mat en donker in dezelfde lijn als de banen zonder cellen. Het dakvlak blijft optisch één geheel, zonder de opstaande rand die bij montagepanelen onvermijdelijk is. Dat is geen esthetische bijzaak: die rand is letterlijk de fysieke ruimte waar het probleem met de vogels ontstaat.
Bij een gemiddeld woonhuis ligt het verbruik meestal niet op het moment dat de zon het hardst schijnt. Er wordt gekookt en gedoucht in de ochtend, er wordt gekookt en verlicht in de avond, en juist in het midden van de dag, als de opwekking op zijn hoogst is, staat het huis vaak leeg. Dat verschil tussen het moment van opwekken en het moment van verbruiken bepaalt wat er met de stroom gebeurt: een deel wordt direct gebruikt, een deel gaat het net op of naar een batterij als die er is, afhankelijk van de aansluiting en de meterkast van het specifieke huis.
Hoeveel van de opgewekte stroom in het huis zelf wordt gebruikt en hoeveel wordt teruggeleverd, verschilt per dakvlak, per oriëntatie en per gezinssamenstelling. Dat is precies het soort vraag waarvoor geen algemeen getal te geven is zonder de tekening van het specifieke huis erbij te leggen. Wij rekenen dat door voor het dakvlak dat er ligt, met de hellingshoek, de oriëntatie en het aantal banen dat wordt gebruikt, in plaats van een landelijk gemiddelde te noemen dat voor dit huis niets zegt.
De geïntegreerde felsbaan is geen vervanging voor elk zonnepaneel op elk woonhuis. Het systeem is duurder per wattpiek dan een standaardpaneel op beugels, en het loont vooral op het moment dat het dak toch al aan vervanging toe is, of bij nieuwbouw, omdat je dan in één keer betaalt voor het dak en de opwekking samen. Heeft een woonhuis nog een prima dakbedekking die nog jaren meekan, dan is een set panelen op beugels op dat bestaande dak meestal de logischere en goedkopere keuze, ook al blijft het risico op nestelende vogels dan bestaan.
De afweging is dus niet alleen een vogelvraag. Het gaat om de staat van het bestaande dak, de leeftijd van de dakbedekking en het moment waarop toch vervanging gepland staat. Bij een dak dat nog niet aan de beurt is, is het voordeel van geen tussenruimte voor vogels op zichzelf geen reden om een compleet nieuw dakvlak te leggen. Bij een dak dat wél vervangen wordt, telt het wel mee als een van de dingen die je in één keer regelt.
Of de investering in een geïntegreerd felsdak voor een specifiek woonhuis logisch is, hangt af van de oppervlakte van het dakvlak, de hellingshoek, de schaduw van bomen of buurpanden en de staat van de huidige dakbedekking. Klikzink in Ede werkt met eigen walsmachines en levert de banen op maat voor het dakvlak dat er ligt. Meedenken op tekening, met de gegevens van dit specifieke huis, kost niets en geeft een beter antwoord dan een gemiddeld getal ooit kan geven.