Klikzink
Ergens over enkele decennia moet dit dak eraf. Niet omdat de zonnecellen er per se mee stoppen, maar omdat een dak op een gegeven moment aan het einde van zijn technische leven is, of omdat het gebouw een andere bestemming krijgt. Bij een zorginstelling is die vraag anders dan bij een loods of een kantoor, want een zorggebouw kun je niet even leegzetten voor de duur van een dakrenovatie. Er liggen mensen. Er draait apparatuur die niet zonder stroom kan. Dat bepaalt niet alleen hoe je het dak monteert, maar ook hoe je het ooit weer weghaalt.
De felsbanen zelf zijn in dat opzicht een gewoon dak. Ze zitten blind bevestigd met klemmen onder de fels, zonder schroef of beugel door de plaat heen. Om een baan los te maken licht je de klem, schuift de baan uit de haak van de naastliggende baan en til je hem eraf. Dat geldt voor een baan zonder cellen en, mechanisch gezien, ook voor een baan met cellen erin. Er is geen extra laag bovenop het dak die eerst apart gedemonteerd moet worden, zoals bij panelen op beugels waar je eerst de panelen wegtilt en dan pas bij de dakbedekking komt. Bij dit systeem is de opwekking het dak, dus je haalt in één beweging weg wat je ooit in één beweging heeft neergelegd.
Waar het ingewikkelder wordt, is bij de bekabeling en de aansluiting op het net. Iedere baan met cellen heeft een verbinding naar het volgende punt in de keten, uiteindelijk samenkomend bij een doorvoer naar binnen en van daar naar de omvormer, zoals wij uitleggen bij [de kabeldoorvoer](/dakstroom/zorginstelling/kabeldoorvoer). Voordat je een baan mag lostrekken, moet die keten spanningsloos zijn gemaakt, gecontroleerd en vrijgegeven. Op een gewoon bedrijfsgebouw is dat een kwestie van de installatie een middag uitschakelen. Bij een zorginstelling ligt dat anders, want een deel van het dakvlak uitschakelen mag nooit de rest van de stroomvoorziening van het gebouw raken. De volgorde van demontage wordt dus niet bepaald door wat het snelste gaat, maar door welke banen je kunt loskoppelen zonder dat er ergens in het gebouw een systeem zonder stroom komt te staan dat dat niet mag.
Wat er nog niet vastligt, is eerlijk gezegd een groter deel van het antwoord dan de vraag lief is. Er is voor dit soort daken nog geen uitgekristalliseerde praktijk van wat er met een felsbaan met zonnecel gebeurt als hij van het dak komt. Het stalen deel van de baan, Sendzimir verzinkt staal met een matte coating, is een gangbaar te recyclen materiaal en verandert daar niet in doordat er een cel in verwerkt is. Maar een baan met cel is geen homogeen stuk staal meer; er zit elektronica in die daarvoor gescheiden moet worden van de plaat. Hoe die scheiding er over dertig jaar precies uitziet, welk bedrijf dat op dat moment doet en tegen welke voorwaarden, is niet iets waar wij nu een cijfer of een garantie op kunnen plakken. Wie op deze pagina op zoek is naar een percentage hergebruik of een certificaat voor circulariteit, komt bedrogen uit: dat bestaat op dit moment simpelweg nog niet in een vorm die we hier kunnen citeren zonder iets te verzinnen.
Wat we wel kunnen zeggen is dat de manier van bevestigen die scheiding makkelijker maakt dan bij een dak vol beugels en kit. Omdat er geen gaten door het dakvlak zijn gemaakt om het te bevestigen, zoals wij toelichten bij [de aarding van dakstroom](/dakstroom/zorginstelling/aarding), is er ook niets dat je bij demontage moet herstellen of dichtzetten voordat het dak er weer als dak uit mag zien. Een dak met opgeschroefde beugels laat bij verwijdering een dakvlak achter met tientallen doorboringen die opnieuw waterdicht gemaakt moeten worden, ook als je het dak zelf laat liggen. Een felsdak zonder die doorboringen kan in principe baan voor baan verdwijnen zonder dat er iets hersteld moet worden aan wat blijft liggen, want er is niets aan het dakvlak zelf beschadigd om de opwekking eraf te krijgen.
De praktische volgorde bij een zorginstelling zal in de meeste gevallen vlak voor vlak gaan, niet paneel voor paneel of baan voor baan door het hele dak heen. Een verpleegafdeling heeft een dakvlak boven zich dat op een ander moment aangepakt kan worden dan het dakvlak boven de technische ruimte of de keuken. Door per vlak te werken kan de rest van het gebouw gewoon stroom houden terwijl één deel wordt aangepakt, en kan de zorg op de afdelingen eronder ongestoord doorgaan. Dat is dezelfde logica die geldt bij nieuwbouw of vervanging, en het is precies de reden waarom dit systeem vooral zin heeft wanneer het dak toch al aan vervanging toe is of wanneer er nieuw gebouwd wordt: je betaalt dan één keer voor dak en opwekking samen, en je kunt bij een latere ingreep ook weer per vlak werken in plaats van in één keer het hele dak open te leggen.
Het is verstandig om deze vraag niet pas te stellen op het moment dat het dak er echt af moet. Wie nu een felsdak met zonnecellen laat leggen op een zorginstelling, doet er goed aan om vast te leggen hoe de banen zijn ingedeeld, waar welke groep banen op de omvormer is aangesloten en welke banen bij welk dakvlak horen. Die tekening is precies waar wij het exemplaar op inrichten, en dezelfde tekening die bepaalt wat een dakvlak vandaag kost, bepaalt over dertig jaar ook in welke volgorde het weer eraf kan zonder dat een afdeling zonder stroom komt te zitten. Wattpiek per vierkante meter, rendement en wat het uiteindelijk kost om dat weer te verwijderen, verschilt per uitvoering en per dakvlak, en dat is nu al niet in een vast bedrag te vangen, laat staan over dertig jaar. Wat we nu al kunnen vastleggen is de indeling van het dak zodat de demontage ooit net zo ordelijk kan verlopen als de montage.
Wie dit dakvlak overweegt voor een gebouw dat nooit helemaal stilvalt, kan bij Klikzink in Ede de tekening laten doorrekenen op de indeling van de banen, de aansluitpunten en de vlakken die straks apart aangepakt moeten kunnen worden. Dat meedenken op tekening kost niets en legt vast waar dertig jaar later op teruggegrepen kan worden.