Klikzink
Een zorginstelling die aan verduurzaming begint, start meestal bij wat zichtbaar en snel is: kozijnen die tochten, verlichting die vervangen wordt, misschien een warmtepomp. Het dak komt vaak als laatste in beeld, en dat is precies verkeerd om. Het dak is de grootste vlakke oppervlakte van het gebouw, het is waar de meeste warmte weglekt als de isolatie verouderd is, en het is de plek waar straks de zonnepanelen moeten liggen. Als je die drie dingen los van elkaar plant, betaal je drie keer voor werk dat elkaar in de weg zit.
De volgorde die wel werkt, is: eerst isoleren, dan de kozijnen, dan het dak inclusief opwekking in één bewerking. Isolatie en kozijnen veranderen de warmtevraag van het gebouw. Een dak dat je vervangt voordat die vraag bekend is, is een dak dat je misschien over vijf jaar alweer moet aanpassen omdat de installatie die erop moest, niet meer bij het verbruik past. Andersom geldt ook iets: als het dak zelf oud, poreus of aan het einde van zijn levensduur is, heeft het weinig zin om eerst kozijnen te vervangen en het lekkende dak te laten liggen. Dan isoleer je een gebouw dat van boven natte vlekken krijgt.
Het moment waarop dat dak toch vervangen wordt, is het moment waarop een felsbaan met geïntegreerde zonnecellen zinvol wordt. Je betaalt dan één keer voor het nieuwe dakvlak en de opwekking samen, in plaats van eerst een nieuw dak neer te leggen en er later, als apart project met eigen bouwkosten, panelen op te zetten. Ligt het huidige dak er nog jaren goed bij, dan is gewoon opwekking op beugels op het bestaande dak vaak de logische stap, en niet dit product. Dat is geen bescheidenheid, dat is rekenen: een felsbaan met cellen erin is duurder per wattpiek dan een paneel dat je erbovenop klikt. Het verdient zich terug in de bouwkosten die je niet twee keer maakt, niet in de stroomopbrengst zelf.
Bij een zorginstelling is er een complicatie die bij een kantoor of een school niet speelt: het gebouw kan niet dicht. Er liggen mensen. Er staat apparatuur die continu stroom nodig heeft, van beademing tot koeling van medicijnen tot alarmering. De aannemer die het dak vervangt, werkt dus niet op een leeg gebouw met een bouwhek erom, maar op een gebouw waar onder hem, terwijl hij werkt, zorg wordt verleend.
Dat bepaalt de volgorde en de aanpak van het werk zelf, los van de volgorde tussen isolatie, kozijnen en dak. Het dak wordt in vakken aangepakt, niet in één keer opengelegd. De bekabeling van de zonnecellen wordt zo aangelegd dat een deel van het dak, en dus een deel van de opwekking, in bedrijf kan blijven terwijl een ander deel nog onder handen is. En de stroomvoorziening van het gebouw zelf, de noodstroomvoorziening incluis, wordt op geen moment afhankelijk gemaakt van het dak dat op dat moment vervangen wordt. Een zorginstelling draait door op het net en op de eigen noodstroomvoorziening; het dak dat stroom gaat opwekken is een aanvulling die je erbij plant, niet een vervanging van iets waar de zorgcontinuïteit al op steunt.
In de praktijk betekent dit dat de aannemer, de installateur van de opwekking en de technische dienst van de instelling vooraf samen een planning maken die per bouwdeel aangeeft wanneer welk dakvlak open is, welke leidingen en kabels op dat moment kwetsbaar zijn, en welke afdelingen eronder extra aandacht nodig hebben, bijvoorbeeld een operatiekamer die geen trillingen of stof boven zich kan verdragen op het moment van een ingreep. Dat is geen extra kostenpost die bij dit product hoort; het is werk dat bij elke dakvervanging op een zorginstelling nodig is, met of zonder geïntegreerde opwekking. Het enige verschil is dat de bekabeling van de zonnecellen in die planning meegenomen wordt als een leiding die ook niet zomaar open mag liggen.
Als isolatie en kozijnen eerst worden aangepakt, verandert het energieverbruik van het gebouw voordat er iemand een zonnecel op het dak legt. Dat is precies de bedoeling. Een instelling die eerst de gevel en de kozijnen aanpakt, ziet het stookgedrag en de koelvraag veranderen, en dat is informatie die je nodig hebt om te bepalen hoeveel dakvlak je met opwekking wilt bedekken en waar in het gebouw de omvormers en de aansluiting het handigst liggen. Doe je het andersom, dan loop je het risico dat je een dakvlak vol legt met opwekking die is afgestemd op een verbruik dat over twee jaar, na de kozijnvervanging, niet meer klopt.
Bij een zorginstelling komt daar een praktisch punt bij: veel van dit soort gebouwen hebben vleugels van verschillende leeftijd, met daken die niet allemaal gelijktijdig aan vervanging toe zijn. Het is dan verstandig om het dakvlak dat toch het eerst vervangen moet worden, als eerste te voorzien van de felsbaan met geïntegreerde cellen, en de rest van het dak te volgen zodra dat vlak aan de beurt is. Zo loop je niet vast in de wens om alles in één keer te doen, terwijl de bouwkundige staat van de daken dat niet toelaat.
De eerlijke uitkomst van dit verhaal is dat geïntegreerde opwekking in het dak vooral loont op het moment dat het dak zelf sowieso op de planning staat. Heeft de instelling een dak dat er nog een jaar of tien goed bij ligt, dan is het vaak verstandiger om te beginnen met isolatie en kozijnen, eventueel gevolgd door zonnepanelen op beugels op het bestaande dak, en de geïntegreerde oplossing te reserveren voor het moment dat dat dak alsnog vervangen wordt. Je voorkomt dan dat je een investering doet die je twee keer had kunnen combineren, maar die je nu als twee losse projecten uitvoert.
De vraag die daarbij past, is niet alleen wanneer het dak technisch afgeschreven is, maar ook hoe de instelling haar meerjarenonderhoud plant. Bij nieuwbouw van een zorginstelling ligt de keuze voor de hand: je bouwt het dak en de opwekking in één keer, zonder dat er ooit een tussenstap nodig is. Bij bestaande bouw is het aan de technische dienst en de aannemer om samen op tekening te bekijken welk dakdeel het eerst aan vervanging toe is, en of dat moment samenvalt met de fase waarin isolatie en kozijnen al zijn aangepakt of nog moeten. Klikzink rekent dat door op basis van de tekening van het gebouw, kosteloos en zonder dat er al een keuze vastligt. Zo weet de instelling, voordat er een knoop wordt doorgehakt, of dit het juiste moment is of dat het beter is om het dak nog een paar jaar te laten liggen en eerst andere stappen te zetten.