Klikzink
Een schooldak dat stroom opwekt, wekt niet op het moment dat de school die stroom nodig heeft. Dat is bij scholen scherper dan bij bijna elk ander gebouw, en het is de vraag die aan het begin van elk gesprek over zonnestroom op een school zou moeten staan, voordat er over dakbedekking of bevestiging wordt gepraat.
Een school verbruikt overdag, op schooldagen, tijdens het schooljaar. Verlichting, ventilatie, keukenapparatuur in de kantine, computers in de lokalen: dat loopt van een uur of acht tot een uur of vier, vijf dagen per week, en het valt grotendeels stil in de weekenden, in de kerstvakantie en vooral in de zomervakantie. Precies de zomervakantie is het moment waarop een dak het meest opwekt. Lange dagen, hoge zoninstraling, en een gebouw waar vrijwel niemand is. De stroom die dan van het dak komt, wordt niet in de school gebruikt. Die gaat het net op.
Wat je niet zelf gebruikt op het moment dat het wordt opgewekt, is minder waard dan wat je wel zelf gebruikt. Dat is de kern van de beperking waar we het hier over hebben. Een vierkante meter dak die stroom levert terwijl er in het gebouw tegelijk stroom wordt gebruikt, levert iets anders op dan een vierkante meter die stroom aflevert aan een net terwijl de school leeg is en de meter binnen stilstaat. De omvang van het dakvlak is dus niet de enige maat. Belangrijker is de vraag hoeveel van wat er wordt opgewekt, ook echt op dat moment binnen wordt verbruikt.
Bij een kantoorpand dat van maandag tot vrijdag van negen tot vijf vol in bedrijf is, valt de opwekking grotendeels samen met het verbruik. Bij een school met een zomervakantie van zes weken en een winter waarin de dagen kort zijn en de zon laag staat, valt een flink deel van de opwekking precies buiten de uren en de weken dat er iemand in het gebouw is. Dat is geen kwestie van een verkeerd gekozen systeem. Het is een eigenschap van het gebruikspatroon van een school, en die verandert niet door een ander dak te kiezen.
Hoeveel van de opwekking van een school wel samenvalt met het eigen verbruik en hoeveel er het net op gaat, verschilt per school, per dakvlak en per rooster. Een school met een naschoolse opvang tot zes uur, een sporthal die ook in het weekend wordt gebruikt of een kantine die tot laat open is, verbruikt anders dan een school die om half vier op slot gaat en in de vakanties helemaal dicht is. Dat is precies waarom we dat niet in algemene termen beantwoorden, maar op tekening voor het specifieke gebouw uitrekenen: rooster, vakantiespreiding, en welke installaties er ook buiten schooltijd doorlopen, zoals serverruimtes of vorstbeveiliging.
Deze beperking zegt iets over de opbrengst, niet over de keuze tussen een dak dat zelf stroom opwekt en een dak met panelen erop. Dat verschil zit ergens anders, en dat is de reden dat de afweging bij een school net zo goed op andere gronden gemaakt wordt. Bij dit type gebouw komt een praktisch punt namelijk sterk naar voren: het dak van een school ligt vaak boven ruimtes waar kinderen zitten, en op zo'n dak wil je niet dat er iemand hoeft te lopen voor onderhoud aan bevestigingsmaterialen, beugels of kabelgoten die boven het dakvlak liggen. Een systeem waarbij de opwekking in het vlak van de dakbedekking zelf is verwerkt, zonder beugels en zonder doorboringen voor bevestiging, betekent dat er structureel minder aanleiding is om het dak op te moeten. Dat is geen argument over kilowattuur, het is een argument over wat er onder dat dak gebeurt terwijl er wordt gewerkt.
Of dat verschil voor een specifieke school de doorslag geeft, hangt af van hoe het gebouw wordt gebruikt, wat de staat van het bestaande dak is, en of er sowieso een dakvervanging of nieuwbouw op de planning staat. Dat laatste is een tweede reden waarom scholen relevant zijn voor deze afweging: schoolgebouwen worden regelmatig gerenoveerd of nieuw gebouwd met een langere horizon dan tien jaar, en juist dan is het zinvol om dak en opwekking als één beslissing te zien in plaats van als twee aparte facturen. Je betaalt dan één keer voor de dakbedekking en de opwekking samen, in plaats van eerst een dak neer te leggen en er later een systeem op te schroeven.
Als het bestaande dak van de school nog jaren meekan en er geen renovatie op de planning staat, is een paneel op beugels op het bestaande dak vaak de eenvoudigere en goedkopere weg. Je vervangt dan niets aan de dakbedekking zelf, en het rendement per geïnvesteerde euro ligt doorgaans gunstiger dan bij een systeem waarbij de opwekking in de dakbedekking zit verwerkt. Andersom geldt: als het dak toch aan het einde van zijn levensduur is, of als het gebouw nieuw wordt neergezet, dan verschuift die afweging, omdat de kosten van de dakbedekking dan sowieso worden gemaakt.
Daar komt bij de leegstand nog een praktische overweging bovenop, specifiek voor scholen: een schooldak wordt in de regel niet gebruikt als dakterras of als plek waar geregeld mensen komen, maar het ligt wel boven ruimtes met kinderen. Een systeem zonder opstaande onderdelen en zonder doorboringen voor bevestiging betekent minder momenten waarop iemand het dak op moet, en dat weegt voor een schoolbestuur soms zwaarder dan het verschil in kosten per wattpiek.
We noemen hier bewust geen cijfer over hoeveel stroom een school gemiddeld zelf verbruikt van wat het eigen dak opwekt, en ook geen terugverdientijd of prijs per vierkante meter. Dat verschilt te veel tussen scholen om er een algemeen getal aan te hangen, en een verkeerd getal op een site over een school is precies het soort belofte die we niet doen. Wat we wel doen is het rooster van de school, de vakantiespreiding en het dakvlak samen bekijken en op tekening uitrekenen wat er met de opgewekte stroom gebeurt: wat er binnen wordt verbruikt en wat er het net op gaat. Dat is de enige manier om voor een specifieke school een zinnig antwoord te geven op de vraag waarmee deze pagina begint.