Klikzink
Een stal wordt gebouwd voor decennia, maar het dak erop niet altijd voor even lang. Op een gegeven moment wordt de stal verbouwd, uitgebreid, of het dak is gewoon aan het einde van zijn levensduur en moet eraf. Bij een dak met geïntegreerde zonnecellen is dat een ander verhaal dan bij een dak met panelen erop. Panelen til je eraf, de dakplaat blijft liggen. Bij een felsbaan met cellen erin is de opwekking onderdeel van de plaat zelf, en dat verandert wat er bij sloop of vervanging gebeurt.
De banen liggen los van elkaar geklikt, blind bevestigd met klemmen onder de fels. Dat betekent dat een dakdekker de banen één voor één kan losmaken zonder dat er eerst een laag schroeven of beugels boven het dak weggehaald moet worden, zoals bij een paneel dat op een draagconstructie is gemonteerd. Er is geen tweede montagesysteem dat eerst gedemonteerd moet worden voordat je bij de dakplaat zelf komt. De baan met cellen erin en de baan zonder cellen gaan er op dezelfde manier af, met hetzelfde gereedschap, in dezelfde volgorde als bij een gewoon stalen dak. Voor een aannemer die een stal ontmantelt of het dak vervangt, is dat een bekende klus, geen bijzondere.
Wat nog niet vastligt is wat er met een baan gebeurt als hij eraf is. Bij een gewone stalen felsbaan zonder cellen is het antwoord simpel: het staal gaat naar de schroothandel en wordt omgesmolten, dat gebeurt al decennia zo. Bij een baan met zonnecellen erin zit er behalve staal ook een elektrisch en elektronisch onderdeel in het dakvlak. Hoe dat onderdeel er na dertig jaar op een verantwoorde manier weer uitkomt, en of dat scheiden op het dak zelf gebeurt of pas bij de verwerker, is nog niet iets waar een vaste, beproefde route voor bestaat. Dat is geen verzwegen nadeel, het is een eerlijke stand van zaken bij een product dat nog niet dertig jaar oud is. Wij zeggen liever dat dit nog moet blijken dan dat we een antwoord verzinnen dat we niet kunnen onderbouwen.
Bij een stal is de onderkant van het dak niet zomaar een zolderruimte. Daar hangt een klimaat met vocht, ammoniak en stof, soms jarenlang continu. Dat stelt eisen aan wat er aan de onderkant van de baan bevestigd is en aan de bekabeling die daar loopt, niet alleen op dag één maar ook na tien of twintig jaar blootstelling. Een connector of aansluitdoos die aan de onderkant van de baan hangt, moet bestand zijn tegen een atmosfeer die corrosiever is dan een woonhuiszolder. Dat is relevant voor de levensduur van die onderdelen, en het is ook relevant voor de vraag hoe je het dak er later weer afhaalt: onderdelen die door ammoniak zijn aangetast, laten zich anders demonteren dan onderdelen die netjes zijn gebleven. Een aannemer die na dertig jaar een stal ontmantelt, moet er rekening mee houden dat de elektrische verbindingen aan de onderkant er niet meer uitzien zoals ze erin gingen. Dat is bij een stal een reëler scenario dan bij een loods met een droog binnenklimaat, en het is een van de redenen dat wij per gebouw kijken naar wat er onder het dak gebeurt voordat we een uitvoering voorstellen.
Bij sloop van een gewoon stalen dak is er één afvalstroom: staal. Bij dit dak zijn er twee: staal en de elektrische component die in de baan is verwerkt. Om het staal opnieuw te kunnen smelten en de cellen en bekabeling apart te kunnen verwerken, moeten die twee van elkaar gescheiden worden. Of dat aantrekkelijk snel en schoon kan, hangt af van hoe de cel in de baan is verwerkt en hoe de bekabeling is aangelegd, en dat is precies het onderdeel waarvan we hier willen zeggen dat het nog volop in ontwikkeling is. Wij bouwen dit dak met dezelfde walsmachines en dezelfde felstechniek als een gewoon stalen dak, wat betekent dat de dakplaat zelf, los van de cel, hetzelfde herbruikbare materiaal is als altijd. De vraag wat er met de cel gebeurt zodra hij van het staal gescheiden is, ligt bij de partij die op dat moment de verwerking doet, en de stand van de techniek daarin verandert. Wat wij nu kunnen zeggen is dat het scheiden mogelijk is omdat de banen individueel demontabel zijn en niet aan elkaar gelast of gelijmd, niet dat het proces daarna al net zo volwassen is als schroot recyclen.
Voor een opdrachtgever die een stal laat bouwen of het dak laat vervangen, is de vraag naar wat er over dertig jaar met het dak gebeurt een reële vraag, maar niet een die de keuze voor nu zou moeten blokkeren. Een gewoon dak zonder cellen moet ook ooit vervangen worden, en ook dan komt er een moment waarop je afweegt wat je met het oude materiaal doet. Het verschil is dat bij dit dak een deel van die afweging nieuw is, omdat het product nieuw is. Wij zijn daar liever open over dan dat we suggereren dat er al een uitgewerkt end of life traject ligt zoals dat bij decennia oude bouwmaterialen het geval is.
Wat er in de tussentijd wel al vastligt, is de mechanische kant: de banen zijn en blijven los te maken, in dezelfde volgorde en met hetzelfde gereedschap als een regulier stalen dak, zonder extra bevestigingslaag die eerst weg moet. Dat maakt in ieder geval het fysieke werk van eraf halen niet ingewikkelder dan bij een gewoon dak. Wat er nog moet blijken is hoe de verwerking van de elektrische onderdelen zich de komende jaren ontwikkelt, en daar willen we niet op vooruitlopen met beloftes die we nu niet kunnen staven.
Andere pagina's op deze site gaan in op hoe dit dak schoon blijft en wat er gebeurt als er onderweg een baan beschadigd raakt; dit stuk gaat alleen over het moment waarop het dak, hopelijk na een lange tijd dienst te hebben gedaan, weer van het gebouw af moet.
Hoeveel banen met cellen en hoeveel zonder er in een dakvlak van een specifieke stal komen, hoe de bekabeling door de kap naar de meterkast of schakelruimte loopt, en welke uitvoering van de onderkant het beste past bij het binnenklimaat van die stal, dat verschilt per gebouw en per tekening. Cijfers over wat dat in wattpiek, in kosten of in terugverdientijd betekent, geven wij niet op deze pagina, omdat die pas kloppen als we de tekening van uw stal hebben gezien. Dat rekenwerk kost niets en gebeurt bij Klikzink op basis van de daktekening die u aanlevert.