Klikzink
Bij een vrijstaande woning is er vaak niet één dakvlak, maar drie of vier, elk met een andere richting. Een voordakvlak op het zuiden, een achterdakvlak op het noorden, misschien een zijkap op het oosten of westen, en soms een dakkapel die het geheel nog verder opdeelt. Dat is een ander uitgangspunt dan bij een rijtjeshuis met één groot vlak in één richting. De vraag die overblijft is niet alleen hoe je schoonmaakt, maar welk vlak je eigenlijk moet nalopen en welk vlak je met rust kunt laten.
De felsbaan met geïntegreerde cellen heeft geen opstaande rand, geen montagevoet en geen ruimte tussen paneel en dakbedekking. De cel ligt in het vlak van de baan, op dezelfde hoogte als het staal ernaast. Bij een regulier paneel op beugels ontstaat er een spleet van een paar centimeter tussen de onderkant van het paneel en het dakvlak. Daar waait blad in, daar nestelt weleens een merel, en daar blijft naaldenval van een naburige conifeer liggen tot het composteert. Bij solarfels is die spleet er niet. Regen die over het dakvlak stroomt, stroomt ook over de cel, en wat erop terechtkomt spoelt in de regel gewoon door naar de goot.
Op de meeste hellende daken van een vrijstaande woning is de helling voldoende om vuil met het regenwater mee te laten lopen. Stofneerslag, fijn gruis, het merendeel van het bladafval, dat spoelt vanzelf weg zolang het dakvlak steil genoeg staat en er niet iets is dat het vasthoudt. Omdat er bij solarfels niets is dat het vasthoudt, geen rand om achter te blijven haken en geen kier om in te blijven steken, is de zelfreiniging van een hellend dak hier grotendeels intact. Bij een plat of vrijwel plat dakvlak, wat bij vrijstaande woningen met een lage kap voorkomt, blijft water en dus ook vuil langer staan, en daar is af en toe een beurt met de tuinslang wel zinvol.
Wat overblijft is vooral schaduw en bladval, niet vervuiling in de zin van een vieze laag op het staal. Een grote boom naast het huis, een leilinde tegen de gevel, een berk die zijn blad over het dak laat waaien in oktober: dat soort dingen bepaalt meer dan het materiaal van de baan zelf. Als een tak half over het voordakvlak hangt en er in de herfst een deken van blad op het dakvlak blijft liggen, dan werkt dat vlak minder, ongeacht of er cellen in de felsbaan zitten of panelen erboven staan. Het verschil is dat je bij solarfels dat blad met een zachte borstel op een telescoopsteel van de grond af kunt lostikken, zonder dat je hoeft te wurmen tussen paneel en dakvlak om erbij te komen.
Bij een rijtjeshuis is er meestal één dakvlak dat telt: het zuidvlak, of het vlak dat het meest naar de zon ligt. Bij een vrijstaande woning is die keuze minder vanzelfsprekend. Het zuidvlak levert doorgaans het meest op en dat is het vlak waar je het eerst naar kijkt, ook voor onderhoud. Een noordvlak of een vlak dat vrijwel de hele dag in de schaduw van de eigen nok of van een naburige boom ligt, heeft weinig zin om met cellen uit te voeren; daar leg je dan gewone felsbaan zonder cellen, en dat scheelt meteen een stuk in wat je in de gaten moet houden.
Een zijkap op het oosten vangt vooral de ochtendzon en heeft in de loop van de middag vaak schaduw van de nok of van een schoorsteen. Zo'n vlak is in de praktijk meestal geschikter voor gewone felsbaan dan voor de uitvoering met cellen, simpelweg omdat het rendement te laag wordt om het verschil in aanschaf te rechtvaardigen. Precies daarom rekenen we dit per dakvlak door op tekening: welke vlakken de moeite waard zijn om met cellen uit te voeren en welke beter zonder blijven, verschilt van huis tot huis en hangt af van oriëntatie, hellingshoek, schaduw van bomen en buurpanden, en de vorm van het dak zelf. Een pand met een royale zuidgerichte kap en een klein noordvlak geeft een ander antwoord dan een pand met vier gelijke kappen op het kompas.
Dat heeft ook een praktisch voordeel voor onderhoud: als maar één of twee vlakken cellen hebben, is dat ook het enige deel van het dak waar je bewust naar kijkt. De rest is gewoon stalen felsbaan, en die behandel je zoals je elk stalen dak behandelt. Er ontstaat dus geen extra onderhoudslast over de volledige dakoppervlakte, alleen over het deel dat werkelijk stroom opwekt.
Voor het vlak of de vlakken met cellen geldt hetzelfde uitgangspunt als voor een dak zonder cellen: kijk er twee keer per jaar naar, bij voorkeur in het najaar na de bladval en in het voorjaar na de stuifmeelperiode, en verwijder wat erop is blijven liggen met water en een zachte borstel. Geen hogedrukreiniger, geen schuurmiddel, geen agressief reinigingsmiddel; het gaat om een matte coating over staal, niet om glas, en die coating hoeft niet gepoetst te worden om zijn werk te doen. Bij een vrijstaande woning met een steile kap is een ladder tegen de gevel meestal voldoende om bij de goot en de onderste banen te komen; voor het middenvlak van een hoge nok is dat lastiger, en daar is een dakschoonmaker met verlengbare steel doorgaans de praktische keuze in plaats van iemand het dak op te sturen.
Voor een lager, minder steil vlak, zoals boven een aanbouw of erker, is de kans op blijvend vocht en dus op mos groter dan op de hoofdkap. Mos hecht zich aan ruwe of poreuze ondergrond en heeft daar minder houvast op de gladde, matte coating van de felsbaan dan op een dakpan, maar bij langdurige schaduw en vocht kan het toch ontstaan, met name in de voeg waar de fels de aansluiting maakt. Daar helpt het om dat vlak iets vaker te controleren dan de hoofdkap, en om overhangend groen dat schaduw en bladval veroorzaakt terug te snoeien voordat het een structureel probleem wordt.
Schoonmaken zegt niets over hoe de bekabeling loopt, wat er gebeurt als een baan beschadigd raakt of hoe de opbrengst zich verhoudt tussen de verschillende dakvlakken; dat staat op andere pagina's van deze site. Wat hier telt is dat een dakvlak zonder rand en zonder spleet minder vasthoudt en dus minder onderhoud vraagt dan een dak met paneel op beugels, en dat de vraag welk vlak je daadwerkelijk uitvoert met cellen bij een vrijstaande woning belangrijker is dan bij een rijtjeshuis, omdat er simpelweg meer vlakken en meer richtingen zijn om uit te kiezen. Welke vlakken dat in een concreet geval zijn, en wat dat scheelt in onderhoud over de jaren, rekenen we uit op tekening, per dakvlak en per uitvoering, zonder dat daar kosten aan verbonden zijn.