Klikzink
Bij een gewoon paneel op een schuin dak zitten de cellen in strings achter elkaar. Valt er schaduw op één paneel, van een schoorsteen, een dakkapel of een boom in de tuin, dan zakt de opbrengst van de hele string mee. Bij een felsbaan met geïntegreerde cellen speelt hetzelfde risico, maar dan per baan in plaats van per paneel. Daarom zit er bij dit type dak een optimizer per baan: een klein regelmodule dat per baan, of per klein groepje banen, de opbrengst regelt los van de rest van het dakvlak.
Het zit onder de baan, uit het zicht, bij de bekabeling die je ook al kent van de manier waarop wij beschrijven waar de omvormer komt bij een woonhuis. Elke baan levert zijn eigen stroom aan het systeem, ongeacht wat de baan ernaast doet. Ligt er een blad op één baan, of valt er 's middags een schaduwrand van de schoorsteen over een strook van het dakvlak, dan zakt de opbrengst van precies dat stuk. De rest van het dakvlak blijft gewoon leveren op het niveau dat op dat moment kan.
Op een dakvlak zonder enige obstructie, vrij van schoorstenen, dakkapellen, antennes of bomen in de buurt, is het verschil tussen wel of geen optimizer per baan klein. Er is dan weinig te compenseren. Zodra er wel een vaste schaduwbron is, ook een kleine, telt het op. Een schoorsteen die 's ochtends een schaduw over twee banen legt, een dakkapel die 's middags een driehoek verduistert, een buurpand dat in de winter een lage zon deels wegneemt: in al die gevallen zorgt de optimizer per baan ervoor dat het verlies beperkt blijft tot de banen die het treft.
Het is dus geen kwestie van altijd toepassen omdat het kan. Bij een vrij liggend dakvlak zonder schaduwbronnen is de meerwaarde beperkt en is de eenvoudigere uitvoering vaak logischer. Bij een dakvlak met een of meer vaste obstructies is het onderdeel dat het verschil maakt tussen een dak dat door één schaduwplek een deel van zijn opbrengst verliest, en een dak waarbij alleen het beschaduwde stuk inlevert. Wij bekijken dat op tekening, aan de hand van de daadwerkelijke situatie: waar staat de schoorsteen, hoe hoog is de buurbebouwing, welke kant op ligt het dakvlak.
Bij een gemiddeld woonhuis met een gemiddeld dakvlak zit er nog een tweede laag onder deze keuze, die niets met schaduw te maken heeft maar met het ritme van het huishouden. De zon staat midden op de dag het hoogst en dat is precies het moment waarop een gezin met werkende bewoners en kinderen op school het minst thuis is. Het verbruik piekt 's ochtends vroeg en 's avonds, als er gekookt wordt, gedoucht en de wasmachine draait. Tussen die twee pieken in, als de opwek op zijn hoogst is, staat het huis vaak grotendeels leeg.
Dat tijdsverschil bepaalt wat er met de opgewekte stroom gebeurt, los van wat de optimizer per baan doet. Wat midden op de dag wordt opgewekt en niet direct wordt gebruikt, gaat het net op, tenzij er een batterij in huis staat om het op te slaan voor de avond. De optimizer per baan verandert daar niets aan; die regelt de opbrengst per stuk dakvlak, niet de vraag wanneer die stroom in huis wordt verbruikt. Het is een andere laag in het systeem, en het is goed om ze niet te verwarren: de ene zorgt dat een schaduwplek niet de opbrengst van een heel stuk dak wegtrekt, de andere gaat over de vraag of wat er wordt opgewekt ook op dat moment wordt gebruikt.
Bij een regulier paneelsysteem op een bestaand dak is een optimizer per paneel, of soms per twee panelen, een bekend onderdeel. De logica bij een felsdak met geïntegreerde cellen is hetzelfde, maar de eenheid is anders: niet het paneel, maar de baan. Een baan van 475 mm breed strekt zich over de volle dakhelling uit, van goot tot nok, en bevat de cellen die in het vlak van die baan zijn verwerkt, zoals we beschrijven op de pagina over hoe dat werkt bij een dak dat zelf stroom maakt op een woonhuis. Regelen per baan betekent dus regelen per verticale strook van het dakvlak, in plaats van per rechthoekig paneel dat ergens middenin het dakvlak ligt.
Dat heeft een praktisch gevolg voor hoe schaduw zich vertaalt naar verlies. Bij paneelsystemen ligt de paneelgrens vaak dwars over een schaduwlijn, waardoor een deel van een paneel in de schaduw ligt en een deel niet, zonder dat de optimizer daar iets aan doet binnen dat paneel. Bij een felsbaan volgt de baan de volle lengte van het dakvlak, en een schaduwlijn die van west naar oost over het dak trekt, raakt op een gegeven moment een aantal volledige banen na elkaar. De optimizer per baan zorgt dat precies die banen inleveren en de andere niet, zonder dat er een tussenstap nodig is binnen één baan.
De optimizer per baan is geen oplossing voor een dakvlak dat structureel voor een groot deel in de schaduw ligt, bijvoorbeeld door een hoge boom die het grootste deel van de dag over het hele vlak hangt. In die situatie blijft de opbrengst van het beschaduwde deel laag, optimizer of niet; het regelt alleen dat het onbeschaduwde deel niet meelijdt. Bij een woonhuis waar het dakvlak grotendeels vrij ligt en er hooguit incidentele, gedeeltelijke schaduw is van een schoorsteen of een dakkapel, is het verschil dat de optimizer maakt het grootst.
Ook zegt de optimizer niets over wat er gebeurt als een baan defect raakt, hagel een deuk veroorzaakt of er onderhoud nodig is; dat zijn eigen onderwerpen die we elders behandelen. De optimizer per baan gaat specifiek over de dagelijkse variatie in opbrengst door zon en schaduw, niet over storingen of schade.
Of een optimizer per baan bij een specifiek woonhuis meerwaarde heeft, hangt af van de ligging van het dakvlak, de oriëntatie, en de aanwezigheid van vaste obstructies zoals schoorstenen, dakkapellen of hoge begroeiing in de buurt. Dat verschilt per huis en per dakvlak, en daar geven we geen algemeen getal voor; we rekenen het uit op tekening, aan de hand van de situatie zoals die is. Voor een dakvlak met weinig tot geen schaduw kan een eenvoudiger uitvoering volstaan; voor een dakvlak met een of meer vaste schaduwbronnen is de optimizer per baan het onderdeel dat voorkomt dat één schaduwplek de opbrengst van het hele vlak drukt.