Omvormer plaatsen op een lessenaarsdak

Een lessenaarsdak heeft één dakvlak en één richting. Geen nok, geen tweede helling, geen knik waar kabels om moeten. Dat maakt de route van de zonnecellen naar de omvormer in de basis overzichtelijk: de banen lopen van de goot tot de daklijn door in één lijn, en de bekabeling volgt diezelfde lijn naar de laagste rand. Van daaruit is er meestal één logische weg naar binnen.

De eenvoud van de vorm zegt alleen nog niets over waar de omvormer moet hangen. Dat blijft een kwestie van droog, koel en dicht bij de meterkast. Een omvormer wil niet in de volle zon hangen en niet in een vochtige spouw zonder ventilatie. Een garage, technische ruimte of geïsoleerde bijkeuken onder het lage deel van het dak is vaak de eerste plek om te bekijken, juist omdat die ruimte meteen onder het dakvlak ligt waar de kabels vandaan komen.

Bij een klein lessenaarsdak op een aanbouw of garage is de afstand van dak tot meterkast doorgaans kort, en dan is de keuze weinig spannend: de omvormer komt zo dicht mogelijk bij het punt waar de kabel het dak verlaat, en de kabel naar de meterkast is kort. Bij een groot lessenaarsdak, zoals op een loods, een agrarische schuur of een woning met een fors dakvlak in één helling, ligt dat anders. Dan kan de laagste rand van het dak, waar de kabels het makkelijkst naar binnen gaan, een flink stuk van de meterkast af liggen. Dat is precies het punt waar de ligging het antwoord kan omdraaien.

Waarom de afstand hier zwaarder telt

Bij een zadeldak of schilddak zijn er vaak twee of meer vlakken die elk een deel van de kabellast dragen, en ligt de keuze van de omvormerlocatie meer bij de vraag welk vlak het dichtst bij de meterkast ligt. Bij een lessenaarsdak is er maar één vlak, en dus ook maar één kabelbundel die van dat vlak naar binnen komt. Al die stroom, van de eerste tot de laatste baan, komt samen op één plek aan de rand van het dak. Bij een groot vlak is dat een aanzienlijke hoeveelheid vermogen die over één traject moet, en dan wordt de afstand tot de omvormer, en van de omvormer naar de meterkast, een reële factor in het ontwerp.

Een voorbeeld uit de praktijk: een bedrijfshal met een lessenaarsdak van dertig meter lang, waarbij de meterkast aan de kopgevel zit die het verst van het lage dakdeel af ligt. De felsbanen lopen netjes door naar de laagste rand, maar de omvormer die daar het meest voor de hand ligt, hangt dan alsnog aan de andere kant van het gebouw ten opzichte van de meterkast. In zo'n geval is er een afweging: de omvormer dicht bij het dak hangen en een langere wisselstroomkabel naar de meterkast trekken, of de gelijkstroomkabel langer maken en de omvormer dichter bij de meterkast plaatsen. Gelijkstroomkabel over een grotere afstand vraagt om een iets zwaardere doorsnede om spanningsverlies te beperken; dat is een rekenkwestie die per dak en per omvormertype verschilt, en die wij op tekening doen in plaats van er hier een vaste regel van te maken.

Eén richting, één keuze voor de indeling

Omdat een lessenaarsdak geen nok heeft, is er ook geen reden om de banen in twee groepen te splitsen die ieder naar hun eigen kant afwateren en hun eigen kabelbundel vormen, zoals bij een zadeldak wel gebeurt. Alle banen liggen in dezelfde richting en op dezelfde helling, dus de string, de reeks cellen die samen één circuit vormen, kan in veel gevallen over de volle lengte van het dak doorlopen. Dat is een voordeel bij de indeling: minder aftakkingen, minder verdeeldozen op het dak zelf, een opgeruimder geheel onder de felsbanen.

Het is ook meteen de reden waarom de plek waar die ene lange string het dak verlaat zo bepalend is. Bij een dak met meerdere vlakken is er ruimte om te schuiven: als de ene kant lastig bekabeld, neem je de omvormer bij de andere kant. Bij één vlak in één richting is die keuze er niet. De laagste rand van het dak, of de kopgevel waar de banen op uitkomen, ligt vast, en de omvormer moet zich daar naar voegen, of de kabelroute moet een stuk langer worden om bij een gunstiger geplaatste omvormer te komen.

Wanneer een lessenaarsdak toch meevalt

Bij woningen is een lessenaarsdak vaak niet heel diep, en dan is dit hele vraagstuk minder urgent dan het hier klinkt. Een garage met een lessenaarsdak van vier bij zes meter heeft een kabelroute van een paar meter, en de omvormer past vrijwel altijd ergens dicht bij het punt waar de kabel het dak verlaat. Het wordt pas een echte overweging bij grotere vlakken: bedrijfsgebouwen, agrarische schuren, woningen met een uitgebouwd lessenaarsdak over de volle breedte. Daar loont het om bij het ontwerp van de dakbedekking meteen te kijken naar de plek van de meterkast, in plaats van dat achteraf te ontdekken wanneer de banen al liggen.

Dit geldt voor de felsbanen met geïntegreerde cellen net zo goed als voor gewone panelen op beugels; de kabelvraag zelf verandert niet door de manier waarop de cellen op het dak liggen. Het verschil zit in wat er op het dak zelf gebeurt: bij deze banen loopt de bekabeling in het vlak mee met de fels, zonder een tweede laag beugels en kabelgoten boven het dak, en zonder doorboringen die apart van de dakbevestiging geregeld moeten worden. Dat maakt de aansluiting op het dak zelf overzichtelijker, maar het traject van dakrand tot meterkast blijft een kwestie van meters kabel en een plek om de omvormer droog te hangen.

Wat te doen bij een groot lessenaarsdak

Bij een dakvlak dat verder van de meterkast af ligt dan een paar meter is het verstandig om de kabelroute mee te nemen in het ontwerp van het dak, niet als bijzaak achteraf. Dat betekent: de plek van de meterkast vroeg in het traject vastleggen, en samen met de leverancier van de dakbedekking en de installateur bekijken of de omvormer bij het dak komt of bij de meterkast, en welke kabeldoorsnede daarbij past. Wij rekenen dat uit op tekening, per dakvlak en per gekozen omvormer, omdat de juiste keuze afhangt van de exacte afstand, het vermogen van het vlak en het type omvormer dat wordt toegepast. Een tekening met de maten van het dak en de plek van de meterkast is voldoende om daar een concreet antwoord op te geven.