Klikzink
Een omvormer zet de gelijkstroom van de zonnecellen om in wisselstroom die het net op kan. Dat apparaat moet ergens hangen, droog, koel, met een kabel die niet te lang wordt en niet te veel weerstand oplevert. Bij een groot dakvlak is dat geen bijzaak. Hoe verder de omvormer van het dakvlak af hangt, hoe langer de gelijkstroomkabel, en gelijkstroom over lange afstand kost rendement en vraagt dikkere kabel. Bij solarfels ligt die keuze eenvoudig: de banen lopen van goot naar nok, de kabels van de cellen komen samen aan een kant van het dakvlak, meestal bij de gootrand of bij een doorvoer die van tevoren is bepaald, en van daar gaat één stam naar de omvormer. Eén punt waar de bekabeling het dak verlaat, één punt waar de omvormer hangt, technische ruimte, zolder, garage, wat het gebouw biedt.
Bij zonnedakpannen ligt dat anders, en niet per se slechter. Zonnedakpannen zijn losse elementen, elk pan of elk elementje wekt een beetje stroom op en heeft een eigen aansluiting, vaak met een eigen micro-omvormer of optimizer per paneeltje, of met stringkabels die van pan naar pan lopen tot ze samenkomen. Dat betekent meer aansluitpunten per vierkante meter dak, meer kabel die tussen de pannen door moet, en meer plekken waar een verbinding kan gaan zitten of loskomen. Bij een dakvlak met honderden pannen is dat geen uitzondering maar het uitgangspunt: veel kleine aansluitingen die allemaal moeten blijven werken.
Wat zonnedakpannen daar echt beter in doen is flexibiliteit bij een onregelmatig dakvlak. Heb je een dak met dakkapellen, schoorstenen, ramen en een paar rechte stroken ertussen, dan kun je zonnedakpannen leggen waar het past en gewone pannen waar het niet uitkomt, zonder dat het beeld raar wordt. Bij solarfels werkt dat minder soepel: de banen lopen in één richting over de volle lengte van het dakvlak, en een onderbreking halverwege een baan is lastiger op te lossen dan bij losse pannen. Wie een dak heeft met veel doorbrekingen en weinig aaneengesloten vlak, moet dat eerlijk meenemen in de keuze.
Het verschil zit dus niet in de omvormer zelf, die is bij beide systemen een vergelijkbaar kastje, maar in wat er naar de omvormer toe gebeurt. Bij solarfels is de bekabeling in het dakvlak zelf overzichtelijk: de banen zijn de dragers van de cellen en van de kabel, en de fabrikant bepaalt vooraf waar de stam het dak verlaat. Dat is dezelfde denkwijze die geldt bij een nokoversteek, zoals wij uitleggen bij [de aansluiting op de nok](/dakstroom/omvormer/zadeldak), waar de nok het punt is waarop de kabelroute samenkomt in plaats van dat die overal verspreid ligt.
Bij zonnedakpannen is de bekabeling verdeeld over het hele dakvlak omdat elke pan of elk paneeltje een eigen verbinding heeft. Dat is niet onveilig, de systemen zijn daarop gebouwd, maar het is wel meer materiaal, meer verbindingen en dus statistisch meer kans dat er ooit één connector, één klem of één kabelschoen moet worden nagekeken. Bij een groot dakvlak met duizenden wattpiek aan zonnedakpannen loop je het risico dat storingzoeken langer duurt, simpelweg omdat er meer plekken zijn om te controleren.
Dit raakt aan een ander verschil: wat er gebeurt als één element uitvalt. Bij solarfels is een baan met cellen een van de dragende onderdelen van het dak zelf, blind bevestigd onder de fels, zonder doorboring. Valt een baan uit, dan is dat een gerichte vervanging van die ene baan, met het waterdichte dak als eerste zorg en de opwekking als tweede. Bij zonnedakpannen is een defecte pan makkelijker te vervangen zonder de rest van het dak open te maken, dat is een reëel voordeel van het pansysteem: kleinere eenheden, kleinere ingreep bij vervanging. Bij solarfels moet je bij schade denken in de lengte van een baan, van goot tot nok, en dat is een grotere ingreep dan het wisselen van één pan.
Wat wel weer voor het felsdak spreekt is het beeld en het aantal verbindingen dat je in de loop van de jaren onderhoudt. Waar zonnedakpannen bij een groot vlak al snel honderden losse aansluitingen kennen, blijft dat bij solarfels beperkt tot het aantal banen. Een dakvlak van bijvoorbeeld twaalf meter lang heeft evenveel banen als het dakvlak breed is gedeeld door 475 millimeter werkende breedte, en elke baan heeft één aansluiting aan de kant van de verzamelkabel. Dat is een orde kleiner dan het aantal aansluitingen bij losse pannen op hetzelfde oppervlak.
Het is de moeite waard om hier ronduit in te zijn: bij een dak met veel doorbrekingen, een complex grondvlak met meerdere kappen, dakkapellen en schuine hoeken, is een systeem van losse zonnedakpannen vaak praktischer te leggen dan een felsdak met geïntegreerde cellen. Je kunt met pannen precies om een obstakel heen werken, met stukken gewone pan ertussen, zonder dat het silhouet van het dak verstoord raakt. Solarfels werkt het best op een aaneengesloten hellend vlak zonder al te veel onderbrekingen, waar de banen ongestoord van goot naar nok kunnen lopen. Heb je zo'n vlak niet, dan is dit niet automatisch de juiste keuze, ook niet als de rest van het verhaal aanspreekt.
Ook de kostenkant is eerlijk te benoemen. Solarfels vervangt de dakbedekking en de opwekking in één laag, dat loont vooral wanneer het dak toch aan vervanging toe is of bij nieuwbouw. Wordt een bestaand dak dat nog jaren meekan voorzien van opwekking, dan is een systeem dat los op het dak wordt gelegd, of dat inderdaad, zoals zonnedakpannen, in de bestaande pannen wordt ingepast, vaak de logischere volgorde. Je betaalt dan niet voor een nieuw dak dat je niet nodig had.
Waar de omvormer precies komt, hangt bij elk gebouw af van de plek van de meterkast, de lengte van het dakvlak en de route die de kabel door het gebouw kan nemen. Dat rekenen we uit op tekening, net als bij een dakvlak op het [noorden](/dakstroom/omvormer/op-het-noorden) of bij een lessenaarsdak. Wat we hier vooral willen laten zien is dat de vergelijking met zonnedakpannen niet in het voordeel van één systeem uitvalt op elk punt: minder aansluitingen en een overzichtelijker kabelroute bij solarfels, meer vrijheid bij een onregelmatig dakvlak en eenvoudiger vervangen van een enkel defect element bij zonnedakpannen.