Klikzink
Een gebogen dak, zoals een tongewelf of een gekromde overkapping, heeft geen vaste hellingshoek. De hoek waaronder het dakvlak de zon ontvangt, verandert continu over de lengte van de baan. Onderaan de kromming kan het vlak bijna vlak liggen, halverwege staat het vlak steil, en boven de top kan het weer aflopen naar de andere kant. Dat is een andere situatie dan een plat vlak onder één hoek, en het is de moeite waard om apart te bekijken wat dat betekent voor onderhoud en voor de opbrengst.
Op een gebogen felsbaan met geïntegreerde cellen ligt niets boven het dakvlak. Er is geen frame waar water blijft staan, geen kier waaronder blad en mos zich verzamelen, geen rand die schaduw geeft aan het vlak erachter. Regen die over een gebogen vlak loopt, versnelt juist door de kromming: op het steilste deel van de boog spoelt water sneller weg dan op een vlak dak met dezelfde gemiddelde helling. Dat werkt in het voordeel van een gebogen felsbaan. Vuil dat op een plat paneel op beugels kan blijven liggen tussen de rand en het frame, heeft op een doorlopend gebogen stalen vlak simpelweg geen plek om te blijven zitten.
Wat er dan nog wel te doen is, is beperkt maar niet nul. Op het vlakke onderste deel van de boog, waar de helling het kleinst is, kan zich net als op een vlak dak met flauwe helling stof en fijn vuil ophopen dat zonder steile helling niet vanzelf wegspoelt. Daar is een periodieke controle op zijn plaats, bijvoorbeeld eens per jaar, vooral na een droge periode gevolgd door een lichte regenbui die vuil eerder vastplakt dan wegspoelt. Op het steile middendeel van de boog is dat nauwelijks nodig: daar doet de kromming het werk dat op een plat dak aan de helling wordt overgelaten.
De voeg bij de fels blijft, net als bij elke andere ligging, het punt om in het oog te houden. De klemmen onder de fels zitten verzonken en liggen niet open aan het weer, maar bij een gebogen baan loopt de fels over een kromme lijn in plaats van recht. Bij oplevering en bij een periodieke inspectie is het zinnig om te kijken of de fels over de hele lengte van de kromming gelijk aansluit, want een gebogen baan zet anders uit bij temperatuurwisseling dan een rechte baan. Dat is iets waar de montage rekening mee houdt, maar het is ook iets wat je bij onderhoud kunt controleren zonder dat er iets aan hoeft te gebeuren.
De cellen in een gebogen baan liggen op precies dezelfde manier verwerkt als in een rechte baan: mat, donker, op één lijn met de banen zonder cellen. Wat verandert is de invalshoek van de zon op elk deel van het vlak. Onderaan de boog vangt het vlak minder rechtstreeks licht, in het midden van de boog vaak meer, en bovenaan weer minder, afhankelijk van de vorm en de oriëntatie van het geheel. Dat is een ander patroon dan bij een vlak zadeldak, waar de hoek over de hele lengte van de baan gelijk blijft, zoals ook geldt voor de situatie die wij beschrijven bij [een zadeldak](/dakstroom/onderhoud/zadeldak).
Dit is geen reden om van een gebogen dak af te zien, maar het is wel een reden om de opbrengst per baan niet als één getal te behandelen. Verschillende delen van dezelfde gebogen baan wekken onder een andere hoek stroom op, en de bekabeling en de aansturing moeten daarop zijn ingericht. Bij een dak waar dat niet is doorgerekend, kan het gebeuren dat het minst gunstig belichte deel van de boog de opbrengst van de rest naar onderen trekt, net zoals bij een gewoon dak een deel in de schaduw van een schoorsteen of dakkapel dat kan doen. Wij rekenen dat uit op tekening, per dakvlak en per uitvoering, en niet op basis van een algemene regel, want elke boogvorm is anders.
De felsbaan is een stalen product dat in de fabriek op maat gewalst wordt en op de bouwplaats gebogen wordt aangebracht. Staal laat zich buigen tot een bepaalde straal zonder dat de fels of de cel eronder lijdt, maar onder die straal wordt het risico op vervorming van de coating en op spanning in de cel te groot. Welke straal voor een specifiek project haalbaar is, hangt af van de lengte van de baan, de dikte van het materiaal en de manier waarop de ondergrond is opgebouwd. Dat rekenen wij per project uit; een vaste grens die voor elk dak geldt, bestaat niet en wij noemen die dan ook liever niet zonder de tekening erbij.
In de praktijk komt een sterk gebogen dakvlak, zoals een halfronde overkapping met een korte straal, eerder in aanmerking voor een andere oplossing dan een geïntegreerde felsbaan met cellen. Een flauwe boog, zoals bij een lichtgewelfd bedrijfshal of een gebogen overkapping met een lange straal, past juist goed bij dit systeem, omdat de kromming daar geleidelijk genoeg is om zonder spanning in het materiaal te blijven.
Bij een kleine straal, waar de boog snel en scherp verloopt, is een paneel op beugels soms praktischer dan een geïntegreerde baan, simpelweg omdat een star paneel niet in een korte boog mee kan buigen terwijl de felsbaan dat wel voor een deel moet doen door zijn eigen vorm. In dat geval is het verstandiger om te kijken naar een montage waarbij het paneel los van de kromming van het dakvlak wordt bevestigd, zoals wij toelichten bij [panelen op beugels](/dakstroom/onderhoud/tegenover-panelen-op-beugels). Dat is dan niet de zuinigste keuze in onderhoud, maar wel de haalbare keuze bij een scherpe boogvorm.
Het andere geval waarin een gebogen dak het antwoord omdraait, is wanneer het dakvlak zelf nog niet aan vervanging toe is. Geïntegreerde opwekking loont vooral wanneer de dakbedekking sowieso vervangen wordt of bij nieuwbouw, omdat je dan één keer betaalt voor dak en opwekking samen. Op een bestaand gebogen dak dat nog jaren meekan, is het voordeel van minder onderhoud geen reden om het dak eerder te vervangen dan nodig; dan is een oplossing die op de bestaande dekking wordt aangebracht vaak logischer, ook als die meer onderhoud met zich meebrengt.
Voor een dak dat wel aan vervanging toe is en een geleidelijke, ruime boogvorm heeft, is een gebogen felsbaan met geïntegreerde cellen een oplossing die op de lange termijn weinig aandacht vraagt: een jaarlijkse blik op het vlakke deel van de boog, een controle van de felsvoeg bij oplevering en daarna periodiek, en verder een dakvlak dat zijn eigen vorm gebruikt om vuil en water vanzelf te lozen. Wilt u weten of de boogvorm van uw dak binnen de haalbare straal valt, dan is dat iets wat wij op tekening uitrekenen, met de gegevens van uw specifieke dak.