Klikzink
Een gebogen dak is geen vlak met een knik erin, zoals een zadeldak, maar een vlak dat overal een beetje anders naar de zon staat. Dat is de eerste vraag die opdrachtgevers stellen zodra ze aan solarfels op een tongewelf, een ronde loods of een gebogen overkapping denken: blijft dat dak zichzelf schoon houden zoals op een recht vlak, en wat doet die geleidelijke draaiing met de stroom die eruit komt.
Eerst het schoonmaken, want daar is het antwoord simpel. De cellen liggen in het vlak van de baan, niet erop. Er is geen kader, geen montagerail en geen ruimte onder een paneel waar blad, mos of vuil in kan blijven liggen. Op een gebogen dak is dat belangrijker dan op een vlak dak, omdat een gebogen vorm van nature meer aanhechtingspunten voor vuil zou kunnen hebben als er ergens een rand of overgang zit. Die randen zijn er hier niet. Regen die over een gebogen felsbaan loopt, volgt de kromming net zo vloeiend als over een baan zonder cellen, en spoelt dezelfde losse laag stof en pollen weg. Schoonmaken blijft dus, net als bij een recht dakvlak, iets voor uitzonderingen: een dakgoot die overloopt door bladafval, een boom die te dicht op het dak staat, of hardnekkige aanslag na een lange droge periode. Een periodieke wasbeurt met alleen water is dan voldoende, dezelfde aanpak die ook geldt voor een felsdak zonder cellen.
Wat zich wel anders gedraagt op een kromming, is niet het vuil maar het licht.
Een recht hellend dakvlak heeft één hoek ten opzichte van de zon, van de goot tot aan de nok. Een gebogen dakvlak heeft die hoek eigenlijk op elke baan opnieuw, omdat de kromming de helling geleidelijk laat oplopen of aflopen. De baan onderaan een gewelfd dak kan bijna vlak liggen terwijl de baan bovenaan al richting verticaal buigt. Dat betekent dat niet elke baan op elk moment van de dag evenveel licht vangt. Op het moment dat het ene deel van het gewelf recht in de zon staat, ligt het andere deel er al schuin van af, en die verdeling verschuift met de stand van de zon door de dag heen. Vergelijk het met een lessenaarsdak, waar juist alle banen dezelfde kant op liggen en dezelfde hoek delen, zoals wij uitleggen bij [schoonmaken op een lessenaarsdak](/dakstroom/schoonmaken/lessenaarsdak); op een gewelf is die eenvormigheid er niet, en dat is precies het verschil dat de opbrengst per baan beïnvloedt in plaats van gelijk te houden.
Dat op zichzelf is geen probleem. De cellen werken onafhankelijk genoeg om dat te verwerken, en een dakvlak dat op meerdere momenten van de dag ergens wel optimaal ligt, vangt over de hele dag genomen vaak een redelijk gespreid aanbod aan licht. Het punt waar de kromming wél een grens stelt, is de straal van het gewelf zelf. Bij een flauwe, brede boog verandert de hoek van baan tot baan maar heel geleidelijk, en gedraagt het vlak zich in de praktijk bijna als een gewoon hellend dak dat in stukjes is opgedeeld. Bij een strakke, kleine straal loopt die hoek juist snel op, en op een bepaald punt begint de kromming zo scherp te worden dat de felsbaan zelf niet meer soepel om die vorm heen kan zonder spanning op de plaat en de fels. Die grens ligt niet bij een vast getal dat voor elk project gelijk is; het hangt af van de plaatdikte, de lengte van de baan en de manier van bevestigen. Bij een dakvlak met een kleine straal, zoals een halfronde erker of een sterk gebogen luifel, kijken we daarom eerst naar de tekening voordat we zeggen of solarfels daar de bekabeling en het klikprofiel op de gewenste manier kan volgen.
Bij dat punt komt ook de vraag terug wanneer een gewoon paneel op beugels de betere keuze is. Een paneel is vlak en star. Op een sterk gebogen dak zou het paneel niet de kromming volgen maar er als een plat vlak boven liggen, opgetild op een constructie die het hoogteverschil overbrugt. Dat werkt, maar dan verdwijnt precies het voordeel dat solarfels op een gewelf te bieden heeft: een dakvlak dat in één lijn doorloopt zonder een tweede laag erboven. Op een dak met een ruime straal is dat verschil goed te zien zodra je van opzij naar het dakvlak kijkt: bij solarfels blijft de vloeiende lijn van de kromming intact, bij paneel op beugels breekt die lijn in een reeks platte vlakjes.
Voor de opdrachtgever die een gebogen dak vervangt of nieuw laat bouwen, blijft de rekensom hetzelfde als bij elk ander dakvlak. Solarfels loont wanneer het dak toch aan vervanging toe is of nog gebouwd moet worden, omdat je dan één keer betaalt voor het dakvlak en de opwekking samen. Voor een bestaand gewelfd dak dat verder in goede staat is, is een naderhand geplaatst paneel vaak eenvoudiger te realiseren, al gaat de vlakke lijn van het dak dan wel verloren. Wat de precieze opbrengst per baan wordt op een specifieke straal en oriëntatie, rekenen we uit op tekening; dat verschilt van gewelf tot gewelf en is niet in een vast getal te vangen.
Wie een gebogen dakvlak overweegt, kan de tekening van dat gewelf naar Klikzink in Ede sturen. Daar wordt bekeken of de straal binnen de mogelijkheden van de felsbaan valt en wat de baanverdeling op die kromming voor het licht betekent, zonder kosten voor dat voortraject.