Klikzink
Een dakvlak op het zuiden krijgt de meeste zon van de dag, met een piek rond het middaguur. Dat is de ligging die het hoogste dagtotaal aan opwekking geeft, en het is ook de ligging waar de vraag over schoonmaken het vaakst gesteld wordt. Meer zon betekent meer verdamping van regenwater, dus minder tijd waarin het dakvlak nat blijft. Dat raakt direct aan de vraag hoe vervuiling zich op solarfels gedraagt, en of dat anders is dan bij een gewoon paneel op beugels.
Bij solarfels liggen de cellen in het vlak van de baan, op dezelfde lijn als de banen zonder cellen. Er is geen beugel die het paneel een paar centimeter boven het dak tilt, en dus ook geen ruimte onder het paneel waar blad, mos of zand blijft liggen. Op een paneel op beugels is die onderkant vaak het probleem: vocht blijft er staan, vuil spoelt niet weg maar hoopt zich op tegen de onderrand, en na een paar jaar zie je een groene rand precies waar het paneel het dak raakt. Bij een felsbaan met geïntegreerde cellen is dat vlak er niet. Het water dat op het dakvlak valt, loopt over de baan naar de goot zoals het dat al deed voordat er cellen in lagen.
Op het zuiden werkt dat gunstig mee. De zon droogt het vlak sneller dan op een dak op het noorden, waar een cel soms dagenlang vochtig blijft na regen. Droog vlak betekent minder kans dat stof of pollen blijven plakken, en minder kans dat er iets kan gaan groeien. Wie het dak vanaf de grond bekijkt, ziet meestal alleen het stof dat in een droge periode is neergedaald, en dat spoelt bij de volgende bui grotendeels weg over het gladde stalen oppervlak. Er is geen opstaande rand aan de cel zelf waar dat stof achter kan blijven haken, in tegenstelling tot een paneel met een aluminium kader waarin juist in de hoeken vuil blijft zitten.
Voor de meeste zuiddaken is periodiek schoonmaken geen voorwaarde om het dak te laten werken. De helling van een schuin dak, gecombineerd met de warmte en droogte die de zuidligging met zich meebrengt, houdt het vlak in de praktijk redelijk schoon. Waar het wel om gaat, is de omgeving van het dak zelf, niet de ligging op de kaart. Een zuiddak onder een overhangende boom krijgt evengoed blad en het sap dat erop terechtkomt, en zonlicht alleen lost dat niet op. Een zuiddak in de buurt van een akker of een weg met veel stof krijgt een grijzige waas die na een tijdje echt met water afgespoeld moet worden, willen wil.
Het punt is dat de zuidligging het probleem niet wegneemt, maar wel verkleint. Waar een dak op het noorden soms wekenlang klam blijft en daardoor sneller mos aanzet, spoelt op het zuiden bij regen sneller schoon, en droogt het sneller op. Dat is geen garantie dat er nooit een bezoek nodig is, het is een verschuiving van hoe vaak het nodig is en hoe hardnekkig het vuil wordt voordat het wordt aangepakt.
Het zuiden geeft de hoogste dagopbrengst, met een duidelijke piek rond het middaguur. Dat is precies waar de keuze voor zuid op een ander vlak op scherp komt te staan: niet of het dak schoon genoeg is, maar of die piek samenvalt met het moment waarop de stroom gebruikt wordt. Een kantoorgebouw waar de vraag naar stroom overdag het hoogst is, profiteert direct van die piek. Een woonhuis waar de bewoners overdag op hun werk zijn en pas 's avonds koken, wassen en verwarmen, ziet die piek grotendeels langs zich heen gaan, tenzij er batterijopslag is of het overschot teruggeleverd wordt.
Bij een gebouw met een groot dakvlak dat in meerdere richtingen ligt, is de afweging dus niet automatisch zuid is beter. Een oost- en westdak samen geeft een vlakkere curve over de dag, met minder scherpe piek maar een langere periode van opwekking, wat voor sommige gebruikspatronen beter aansluit. Dat is een andere vraag dan schoonmaken en wordt op de pagina over oost en west verder uitgewerkt. Voor dit stuk is het genoeg om te zeggen dat de zuidkeuze losstaat van de vraag hoe schoon het vlak blijft: zuid geeft doorgaans het schoonste vlak over het jaar, maar dat is niet automatisch de reden om voor zuid te kiezen als het gebruiksmoment daar niet bij past.
Er zijn een paar situaties waarin ook een zuiddak aandacht nodig heeft, en die hebben allemaal met de omgeving te maken en niet met de manier waarop de cellen in de baan liggen. Een dak dicht bij zee krijgt zoutafzetting die niet met regen alleen wegspoelt. Een dak vlak bij een weg met veel verkeer krijgt een fijn laagje uitlaatroet dat op een zuiddak juist goed zichtbaar wordt omdat de rest van het vlak zo schoon blijft. En een dak onder hoogspanningslijnen of in de buurt van een fabriek met stofuitstoot krijgt een vervuiling die niets met de bezonning te doen heeft.
In die gevallen geldt voor solarfels hetzelfde uitgangspunt als voor een gewoon dak: er is geen kader, geen opstaande rand en geen luchtspleet waar het vuil zich kan verschuilen, dus een gewone dakreiniging met water, zonder agressieve middelen of hogedrukstraal op de cellen zelf, is voldoende om het vlak weer bij te werken. Er is geen aparte procedure nodig voor de delen met cellen tegenover de delen zonder, omdat het één doorlopend vlak is zonder naad waar dat verschil in zou zitten.
Een vraag die vaak samen met schoonmaken naar boven komt, is wat er gebeurt als één baan beschadigd raakt, bijvoorbeeld door een tak die van een boom valt of door hagel. Omdat elke baan zijn eigen stukje van het dakvlak bekabeling heeft, valt bij schade aan één baan niet het hele dakvlak uit. De rest van het dak blijft opwekken, en de vervanging van die ene baan is een kwestie van die strook eruit te nemen en een nieuwe erin te klikken, op dezelfde manier als bij een gewone felsbaan zonder cellen.
Voor een bestaand zuiddak dat nog jaren meegaat, is een paneel op beugels vaak de logischere keuze. Solarfels is een oplossing voor het moment waarop het dak zelf aan de beurt is, bij nieuwbouw of bij vervanging van de dakbedekking, omdat je dan in één keer betaalt voor het dak en de opwekking samen. Op een bestaand dak dat nog goed is, is het vervangen van de hele bedekking om cellen te integreren geen voordelige stap; dan ligt een paneel er zo op, met de bekende beugel en de bekende luchtspleet erdoor.
Wat het per dakvlak precies betekent, in opbrengst en in het schoonmaakritme dat past bij de omgeving van dat specifieke dak, rekenen wij uit op tekening. Dat geldt voor een zuiddak net zo goed als voor elke andere ligging.