Klikzink
De vraag die opdrachtgevers ons het vaakst stellen gaat niet over hoe je solarfels schoonmaakt, maar of dat eigenlijk wel moet. Het eerlijke antwoord is dat het antwoord vaker nee is dan bij een paneel op beugels, en dat is precies waar dit product anders werkt dan de meeste mensen verwachten.
Een paneel dat op een dak ligt, staat een paar centimeter boven het dakvlak op een montagerail. Onder dat paneel zit een spouw waar wind blad, mos en fijn vuil in blaast en waar het vervolgens blijft liggen, want er is geen regen die er goed bij kan om het weg te spoelen. Bij solarfels is die spouw er niet. De cellen liggen in het vlak van de baan, op dezelfde hoogte als het staal ernaast, en het water dat over het dak loopt spoelt over de cellen net zoals het over de rest van de felsbaan spoelt. Er is geen rand waar een blad achter blijft haken en geen kier waar mos in optrekt. Wat een dak vies maakt, komt bij dit systeem gewoon weer weg met de volgende regenbui.
Daarmee is niet gezegd dat er nooit iets op ligt. Op een dak onder een boom komt bladval op het dakvlak terecht, net als op een dak zonder cellen. Het verschil is wat dat blad doet. Op een plat liggend paneel op beugels stapelt het zich op tegen de onderrand van de montage en blijft het liggen tot iemand het weghaalt, vaak een heel seizoen. Op solarfels ligt het los op een glad, hellend vlak zonder opstaand randje om achter te blijven, en het volgende buitje neemt het grotendeels weer mee. Dat is het praktische verschil tussen schoonmaken en niets doen: bij het ene systeem is niets doen een risico, bij het andere is het meestal het juiste advies.
Er is een uitzondering, en die is het vermelden waard omdat hij nogal eens vergeten wordt. Op een dak met een zeer flauwe helling, of op een plek waar takken en mos zich structureel vastzetten omdat een boom er letterlijk overheen hangt, is de zelfreinigende werking van een glad oppervlak minder sterk dan op een steil dak in de wind. Daar kan een opeenhoping van organisch materiaal, als die maanden blijft liggen, de cellen eronder beschaduwen en dus minder laten opwekken dan wanneer het schoon was geweest. Dat is geen reden om een schoonmaakabonnement af te sluiten, maar wel een reden om zo'n dak één keer per jaar visueel te controleren, vooral na de bladval in het najaar. Wij noemen dat geen onderhoud in de klassieke zin, eerder een blik omhoog werpen vanaf de grond met een verrekijker.
Bij een gewoon dak zonder opwekking is de instandhoudingscyclus simpel: je laat het liggen tot het dak vervangen moet worden, en dan pas grijp je in. Bij een paneel op beugels werkt die logica niet meer, want het paneel zelf heeft een eigen onderhoudsritme dat los staat van het dak eronder. Bij solarfels valt dat ritme grotendeels terug in het ritme van het dak zelf. Omdat er geen aparte laag bovenop ligt, is er ook geen aparte laag die apart onderhoud vraagt. Wachten tot het dak toch aan de beurt is voor inspectie of vervanging, is bij dit product dus vaak precies het goede advies, terwijl datzelfde wachten bij een paneel op beugels een spouw vol vuil oplevert die intussen wel opbrengst kost.
Dat is meteen de reden waarom we bij de afweging tussen solarfels en een regulier paneel altijd naar het onderliggende dakvlak kijken. Als het dak toch aan vervanging toe is, of als je nieuw bouwt, betaal je in feite één keer voor dak en opwekking samen, en dan is het schoonmaakvoordeel een prettige bijkomstigheid boven op een beslissing die je toch al nam. Wil je alleen maar snel wat panelen op een dak dat nog jaren mee kan, dan is een regulier systeem vaak goedkoper, ook al vraagt het net iets meer aandacht om schoon te houden. Dat verschil in aanpak, tussen een dak dat de opwekking draagt en een dak waarop de opwekking rust, is ook waar te lezen bij [het onderhoud dat een woonhuisdak met solarfels vraagt](/dakstroom/woonhuis/onderhoud); het patroon dat daar beschreven staat, geldt hier evengoed.
Eerlijkheid hoort bij dit verhaal, en dus ook het punt waarop een regulier paneel op beugels in het voordeel is. Als er onverhoopt toch iets grondig schoongemaakt moet worden, bijvoorbeeld na een storm die takken en grind over het dak heeft verspreid, dan is een paneel dat los op een rail ligt makkelijker te bereiken en met een borstel of doek af te nemen zonder dat je op het dakvlak zelf hoeft te lopen. Bij solarfels loop je, als dat al nodig is, over het felsdak zelf, en daar gelden dezelfde voorzichtigheidsregels als bij elk stalen dak: verspreid je gewicht, loop niet met puntige schoenen en vermijd het als het vriest of nat is. Dat is geen zwaar bezwaar, maar het is wel een reëel verschil met een paneel dat je soms zelfs vanaf de rand van het dak kunt bijwerken zonder erop te hoeven staan.
Ook bij hardnekkige aanslag, zoals kalkresten van een naburige schoorsteen of vogeluitwerpselen die zich vastzetten, is een los paneel makkelijker in zijn geheel te vervangen of te verwisselen dan een baan die onderdeel is van het dakvlak zelf. Bij solarfels betekent een probleem met één baan dat je die baan vervangt binnen het systeem, wat op zichzelf goed te doen is, zoals we uitleggen bij wat er gebeurt als één baan van het dak stuk is, maar het is een ander soort ingreep dan het simpelweg loshalen van een paneel uit een railsysteem. Wie dus verwacht regelmatig fysiek onderhoud te moeten plegen, bijvoorbeeld op een dak vlak bij een boerenerf met veel stof en mest in de lucht, kan met een regulier systeem sneller en met minder gedoe schoonmaken dan met een dakvlak dat je liever met rust laat.
De conclusie die daaruit volgt is niet dat het ene systeem simpelweg beter schoon te houden is dan het andere, maar dat de vraag verschuift. Bij een regulier paneel is schoonmaken soms nodig en relatief eenvoudig. Bij solarfels is schoonmaken meestal niet nodig, en als er toch iets moet gebeuren, ligt het net iets minder voor de hand. Voor de meeste daken, vooral de steilere, weegt dat ruimschoots op tegen het feit dat er structureel niets ligt op te hopen. Voor een enkel lastig geval, zoals een flauwe helling onder overhangend groen, is het de moeite waard om dat vooraf te bespreken en op tekening te laten uitrekenen wat voor dat specifieke dakvlak reëel is.