Klikzink
Een dak dat zelf stroom maakt, staat onder spanning zolang er licht op valt. Dat geldt voor felsbanen met geïntegreerde zonnecellen net zo goed als voor panelen op beugels, indak-panelen of zonnedakpannen. Zodra de zon opkomt, leveren de cellen spanning, ook als de installatie is uitgeschakeld bij de meterkast. Dat is geen bijzonderheid van dit product, het is een eigenschap van alles dat fotovoltaïsch is. Wat wel verschilt per systeem, is hoe je bij een brand of een storing snel weet waar die spanning zit, en hoe je het vlak spanningsloos maakt voor de brandweer of een monteur aan het dak gaat.
Bij deze felsbanen loopt de bekabeling onder de banen door naar binnen, op dezelfde plek waar bij een gewoon stalen dak de doorvoeren zouden zitten. Er is geen los kabeltracé over het dakvlak, geen bundel die los langs een paneelrand hangt. Dat is prettig voor het aanzicht en voor de montage, maar het betekent ook dat een brandweerploeg op het dak niet in één oogopslag ziet waar de actieve delen liggen: die liggen in het vlak, onder de banen. Daarom hoort bij een systeem als dit een duidelijk schakelpunt bij de invoer, meestal bij de omvormer of net daarvoor, waarmee het hele vlak in één handeling spanningsloos gemaakt kan worden. Dat schakelpunt, en niet het dakvlak zelf, is waar de aandacht bij oplevering naar uitgaat.
Het is de moeite waard om dat te vergelijken met panelen op beugels. Bij een opgelegd paneel liggen de kabels los onder het paneel, zichtbaar en bereikbaar zodra je het paneel optilt of ertussen kijkt. Een monteur of een brandweerman met de juiste kennis kan een DC-kabel bij een opgelegd paneel sneller lokaliseren en loskoppelen dan bij een systeem dat in het dakvlak zelf is opgenomen, simpelweg omdat er niets is weggewerkt. Dat is een reëel verschil, en het is niet in het voordeel van geïntegreerde opwekking. Wie voor het dakvlak zelf kiest, ruilt dat gemak in voor een strakker aanzicht en minder doorvoeren, maar moet dan wel zorgen dat het schakelpunt goed gemarkeerd en makkelijk vindbaar is. Dat is geen kwestie van het product, het is een kwestie van hoe de installatie is opgeleverd en gedocumenteerd.
De tweede vraag die deze pagina moet beantwoorden gaat niet over spanning, maar over timing. Voor bijna elk gebouw met een bestaand dak is de vraag niet alleen of felsbanen met zonnecellen een goed idee zijn, maar wanneer. Bij een pannendak dat nog vijftien jaar meekan, of bij een bitumen dak dat pas over acht jaar aan vervanging toe is, is niets doen vaak het juiste advies. Dit product loont vooral op het moment dat het dak toch openligt: bij nieuwbouw, bij een grote renovatie, of wanneer de dakbedekking om andere redenen aan het einde van zijn levensduur is. Dan betaal je één keer voor dak en opwekking samen, in plaats van eerst een dak en later, los daarvan, een paneleninstallatie.
Een voorbeeld maakt dat concreet. Een schoolgebouw met een stalen dak uit de jaren negentig dat nog goed dicht is, heeft weinig te winnen bij het nu al vervangen van dat dak om er felsbanen met zonnecellen in te leggen. De kosten van het slopen van een dak dat nog jaren meekan, wegen niet op tegen wat je bespaart door dak en opwekking in één keer te doen. Voor dat gebouw is een gewoon paneel op beugels, tijdelijk op het bestaande dak, de logischere stap: het levert nu stroom, het dak blijft intact, en over tien jaar, als het dak wel aan vervanging toe is, kan alsnog gekozen worden voor een geïntegreerde oplossing.
Omgekeerd geldt: zodra een dak toch open moet, verandert de rekening. Een showroom met een lekkend bitumen dak dat sowieso vervangen wordt, heeft weinig te verliezen bij de overstap naar een stalen felsbaan met cellen erin. De aannemer moet toch een nieuwe dakbedekking aanbrengen; het verschil tussen banen met en zonder cellen zit dan vooral in het deel van het dakvlak dat op de zon gericht staat. Dat is het scenario waarin dit product zijn geld waard is, niet omdat het per wattpiek goedkoper is dan een paneel op beugels, maar omdat de vervanging van het dak al gepland stond en de opwekking daarin meelift.
Dat brengt de vergelijking terug naar brandveiligheid, want ook dat weegt mee in de keuze om te wachten of nu te beginnen. Een dak dat nog niet aan vervanging toe is, heeft meestal ook nog geen reden om een nieuw schakelpunt, nieuwe doorvoeren of een nieuw bekabelingstracé te krijgen. Door niets te doen aan het dak zelf, en in plaats daarvan tijdelijk panelen op te leggen, voeg je een systeem toe dat je er later weer compleet kunt afhalen zonder dat het dak daaronder is aangepast. Bij geïntegreerde opwekking geldt dat niet: de bekabeling en het schakelpunt zijn onderdeel van het dak geworden. Dat is geen nadeel op het moment van bouwen, maar het betekent wel dat je die keuze het beste maakt op het moment dat het dak sowieso op de schop gaat, niet ervoor.
Voor de brandweer zelf maakt het uiteindelijk minder uit welk systeem er ligt dan of de informatie over het schakelpunt bij de meldkamer en op de gevel aanwezig is. Dat geldt voor felsbanen met cellen net zo goed als voor paneelvelden op beugels of indak-systemen. Het verschil dat er toe doet, is dat een monteur bij een opgelegd systeem sneller kan zien wat er onder het paneel ligt, terwijl bij een geïntegreerd dakvlak die informatie op papier moet staan omdat het niet zichtbaar is. Wij leveren daarom bij elke felsbaan met cellen een tekening waarop het schakelpunt en het kabeltracé staan aangegeven, zodat die informatie niet verloren gaat tussen de oplevering van het dak en het moment waarop iemand er, jaren later, iets aan moet doen.
De conclusie is niet dat dit systeem minder brandveilig is dan een paneel op beugels. De conclusie is dat spanning onder het dakvlak bij elk fotovoltaïsch systeem hetzelfde risico geeft, en dat het verschil zit in hoe snel je bij die spanning kunt komen. Bij een opgelegd paneel is dat sneller. Bij een geïntegreerd dakvlak is dat net zo goed te regelen, mits het schakelpunt duidelijk is en de tekening klopt. En de vraag of je nu moet beginnen of moet wachten, heeft met brandveiligheid weinig te maken en alles met de staat van het dak dat er nu ligt. Wie twijfelt of het dak al aan de beurt is, kan de tekening van het bestaande dak naar ons sturen; we rekenen dan uit of vervanging nu al zin heeft of dat wachten de betere keuze is.