Klikzink
Een dak met geïntegreerde zonnecellen wekt stroom op zolang er licht op valt. Dat geldt voor een felsbaan net zo goed als voor losse panelen op beugels, en het houdt niet op als de hoofdschakelaar om is. Het dakvlak zelf blijft spanning voeren tot de zon onder is of tot de bekabeling ergens actief wordt onderbroken. Voor bewoners en gebruikers verandert dat in het dagelijks gebruik niets. Voor een brandweerploeg op het dak, of een monteur die na een storing het vlak moet aanraken, is het de eerste vraag die gesteld wordt: staat dit nog onder spanning, en hoe krijgen we het eraf.
Die vraag is niet nieuw en niet specifiek voor solarfels. Elk dak met zonnecellen, van opgelegd paneel tot geïntegreerde baan, kent hem. Het antwoord zit niet in het dakvlak zelf maar in de schakeling erachter: hoe de stroom van het dak naar de omvormer en het net loopt, en welke voorzieningen daarin zitten om dat traject snel en aantoonbaar spanningsloos te maken. Bij een felsdak met geïntegreerde cellen is er geen verschil met een dak met opgelegde panelen in de vraag die gesteld wordt. Het verschil zit in wat je op het dak aantreft als je er staat, en daarover gaat deze pagina.
Bij een dak met panelen op beugels is voor iedereen die er ooit heeft opgestaan meteen duidelijk waar de installatie zit: de panelen liggen los boven het dakvlak, met een duidelijke rand en een luchtspouw eronder. Bij solarfels ligt dat anders. De cellen liggen in het vlak van de baan, op dezelfde lijn en in dezelfde matte kleur als de banen zonder cellen. Dat is precies waarom de site bestaat, maar het betekent ook dat een dakvlak met geïntegreerde opwekking van boven niet zomaar te onderscheiden is van een gewoon stalen felsdak. Voor de bewoner is dat een pluspunt. Voor een hulpdienst die snel moet weten waar spanning staat, is het een reden waarom markering en documentatie belangrijker worden, niet minder.
In de praktijk lossen wij dat op met een vaste plek voor het label bij de toegang tot het dak of bij de meterkast, met daarop waar de gelijkstroomkabels lopen en waar de schakelaar zit die het vlak spanningsloos maakt. Dat label verandert niet per dakvorm; het hoort bij elke installatie, van een enkele baan op een garage tot een compleet bedrijfsdak. Wat wel verandert per gebouw is waar die schakelaar het handigst zit en hoe de kabel vanaf het dak naar binnen loopt, en dat is precies waarom wij dat per gebouwtype uitwerken in plaats van het hier in algemene termen te behandelen.
Een zonnecel stopt niet met stroom leveren omdat je een schakelaar in de meterkast omzet. Zolang licht op de cel valt, staat de bekabeling tussen dak en omvormer onder spanning, ook als de omvormer zelf is uitgeschakeld. Om dat traject echt dood te leggen is een voorziening nodig die dicht bij de cellen zelf ingrijpt, niet pas bij de aansluiting op het net. Bij een installatie die daarvoor is uitgerust, valt de spanning op het dakvlak weg zodra die voorziening wordt aangesproken, handmatig of automatisch bij uitval van het net.
Of en hoe die voorziening wordt toegepast, hangt af van het type omvormer, de grootte van de installatie en de eisen die voor het specifieke gebouw gelden. Dat is geen vraag die de felsbaan beantwoordt; de baan is de drager van de cellen en de bekabeling, niet de schakeling zelf. Het is wel een vraag die bij elk ontwerp op tafel komt, en die wij met de installateur van de elektrotechnische kant afstemmen voordat de banen op maat gewalst worden. Voor een woonhuis ligt dat gesprek meestal bij één omvormer en één punt waar spanning kan wegvallen, zoals uitgewerkt bij de brandveiligheid bij een woonhuis met solarfels. Bij een groter dakvlak met meerdere strengen ligt de vraag ingewikkelder, omdat er dan meerdere plekken zijn waar spanning kan blijven staan terwijl een ander deel van het dak al dood is.
De manier waarop een dak spanningsloos gemaakt wordt, hangt niet af van de vorm van het dakvlak. Een zadeldak met een nok in het midden heeft een andere kabelroute dan een enkelvoudig hellend vlak, en dat verandert waar de doorvoer naar binnen zit en waar de schakelaar het handigst geplaatst wordt, zoals wij uitleggen bij de aansluiting op de nok. Een gebogen dak brengt weer een andere kabelvoering met zich mee door de kromming van de banen. Geen van die vormen verandert het principe: overal geldt dat het vlak onder spanning staat zolang er licht op valt, en overal ligt de oplossing in de schakeling, niet in de vorm van de plaat.
Waar de ligging wel iets uitmaakt, is in de tijd dat een vlak onder spanning blijft staan na zonsondergang of bij bewolkt weer, en in hoeveel vermogen er nog over de kabels loopt op het moment dat een brandweerploeg aankomt. Een zuidvlak op een heldere middag voert meer stroom dan een noordvlak in de schemering, maar dat is een verschil in hoeveelheid, niet in aanpak. Wij hebben dat verschil apart uitgewerkt voor een dak op het zuiden en voor een dak op het noorden, omdat de vraag daar vaak vanuit de zonligging gesteld wordt in plaats van vanuit de constructie.
Het is verleidelijk om te denken dat een geïntegreerd systeem hier iets bijzonders oplost of juist iets bijzonders lastig maakt, omdat de cellen letterlijk in de plaat verwerkt zitten in plaats van erop bevestigd. Dat is niet zo. De bekabeling en de schakeling achter de cellen bepalen wat er met de spanning gebeurt, en die schakeling is in beide gevallen vergelijkbaar opgebouwd. Wat wij bij solarfels als voordeel benoemen, geen beugels, geen doorboringen, een dakvlak zonder tweede laag erboven, heeft te maken met waterdichtheid, windbelasting en aanzicht. Voor de vraag wie welke schakelaar aanspreekt om het dak spanningsloos te maken, maakt dat geen verschil. Wij hebben dat verschil expliciet uitgewerkt op de pagina die een felsdak met geïntegreerde cellen naast losse indak-panelen zet, en op de pagina die het vergelijkt met panelen op beugels boven een bestaand felsdak, voor wie precies wil weten waar het praktische verschil wel en niet zit.
Deze pagina geeft het algemene beeld: spanning op het dak is een gegeven bij elke vorm van opwekking, de oplossing zit in de schakeling achter de cellen, en de vorm of ligging van het dak verandert vooral de kabelroute en de duur dat het vlak onder spanning staat. Voor de precieze uitwerking bij uw gebouw, of dat een woonhuis, een zadeldak, een gebogen dak of een bedrijfshal met een groot plat vlak is, verwijzen wij naar de pagina die bij die situatie past. Heeft u een tekening van het dak, dan rekenen wij daarop uit waar de schakelaar en de doorvoer het beste komen, zonder dat daaraan kosten verbonden zijn.