Klikzink
Een stal die loods wordt, een schuur die woning wordt, een ligboxenstal die verhuurd gaat worden aan een bedrijf dat er iets heel anders in doet dan koeien houden. In alle drie de gevallen verandert het gebruik, en met het gebruik verandert het verbruik. Waar vroeger een paar tl-buizen en een melkkoeltank stroom trokken, komt nu een kantoorruimte, een werkplaats met machines, of gewoon een woonhuis met alles erop en eraan. En bij die overgang gaat er meestal iets aan het gebouw gebeuren dat toch al moest: het dak.
Dat is de reden dat dit onderwerp bij een stal anders ligt dan bij een gebouw dat gewoon blijft wat het is. Bij herbestemming is er een moment waarop de bestaande golfplaten eraf gaan, om asbest, om isolatie, om een bouwvergunning die eist dat het dak aan de huidige eisen voldoet. Op dat moment ligt er een blote gordingenconstructie en moet er iets nieuws op. Dat is het moment waarop je één keer betaalt voor een dak, in plaats van eerst een dak neerleggen en er later panelen bovenop timmeren.
Wat een stal onderscheidt van een willekeurige loods, is wat er onder het dak gebeurt, of gebeurd heeft. Een ligboxenstal of een varkensstal heeft jarenlang te maken gehad met vocht uit de lucht, ammoniak uit mest en gier, en fijn stof dat overal in kruipt, ook tegen de onderkant van het dakbeschot. Als de nieuwe bestemming een woning of kantoor wordt, verandert dat binnenklimaat drastisch, maar de sporen van het oude gebruik zitten nog in de constructie: in het hout, in het isolatiemateriaal dat er ooit tegenaan zat, soms in de coating van staal dat er al hing.
Dat is relevant voor wat er aan de onderkant van een felsbaan gebeurt, en voor de elektrische onderdelen die met de zonnecellen meekomen. Een kabel of aansluitdoos die jarenlang in een agressief binnenklimaat hangt, heeft andere eisen nodig dan eenzelfde onderdeel in een droge kantoorruimte. Bij herbestemming verdwijnt dat oude klimaat meestal, maar niet altijd meteen en niet altijd volledig: een deel van de stal blijft soms in gebruik als opslag of werkruimte met een hoger vochtgehalte dan een woonkamer. Daarom is het bij dit type gebouw zinvol om vooraf te kijken wat er precies onder het dak komt te hangen of te staan, en dat op tekening mee te nemen. Niet omdat het systeem daar anders van wordt, maar omdat de indeling van het gebouw en de plek van doorvoeren en aansluitingen er wel iets mee te maken hebben.
Stallen hebben vaak een dakoppervlak dat in verhouding tot de rest van het gebouw groot is: een lange, brede kapconstructie boven een enkele ruimte, zonder de dakkapellen, schoorstenen en installaties die een woonhuis vol zetten. Dat maakt een stal, juist bij herbestemming, een gebouw waarbij één grote onderbroken vlakte beschikbaar komt op het moment dat het dak toch vervangen wordt. Geen obstakels, geen knik na knik, geen stukje dak dat door een dakraam wordt onderbroken. Dat is een praktische reden waarom dit vaker aan de orde komt bij een stal dan bij een grachtenpand: er is simpelweg meer vlak, en dat vlak ligt er in één stuk.
Of dat vlak ook geschikt is voor een felsbaan met geïntegreerde cellen, hangt af van de hellingshoek, de bezonning en de richting waarin het dak ligt. Een stal die noord-zuid is gebouwd voor de koeien, ligt niet automatisch gunstig voor de zon. Dat reken je uit op de tekening van het specifieke gebouw, niet in het algemeen.
Het eerlijke antwoord op de vraag of dit bij een stal loont, is dat het vooral loont als het dak er al aan de beurt is. Bij herbestemming is dat vaak het geval: de vergunning voor de nieuwe functie stelt eisen aan isolatie en brandveiligheid waar het oude dak niet aan voldoet, en dan moet er sowieso een nieuwe dakconstructie op. Op dat moment is het verschil tussen een gewone felsbaan en een felsbaan met cellen erin een verschil in de aannemersbegroting, niet een extra project ernaast met eigen bouwkosten, eigen steiger en eigen aansluiting.
Als het dak er nog jaren mee kan, ligt dat anders. Dan is het voordeel van geen doorboringen, geen tweede bevestigingslaag en geen schaduwrand op een dak dat je toch al niet vervangt, kleiner dan de kosten van het er alsnog afhalen en vervangen van een dak dat nog goed is. In dat geval is een gewoon paneel op beugels op het bestaande dak vaak de verstandigere keuze: het bestaande dakvlak blijft zoals het is, en de panelen komen erbovenop. Dat is dan niet de tweede beste oplossing, dat is gewoon de juiste volgorde: eerst kijken of het dak toch al openmoet, en pas dan kijken of de opwekking daarin meegaat.
Bij herbestemming van een stal is die vraag makkelijker te beantwoorden dan bij een gebouw dat blijft wat het was, want de bouwvergunning voor de nieuwe functie geeft vaak al het antwoord. Moet het dak er sowieso af voor isolatie, brandwerendheid of gewoon omdat het asbest bevat: dan is dit het moment om te bekijken of de nieuwe felsbaan de stroom kan leveren die de nieuwe bestemming nodig heeft. Blijft het dak zoals het is en verandert alleen de functie binnen: dan is een paneel erbovenop simpelweg de snellere en goedkopere weg.
Wat er dan feitelijk verandert aan het dak zelf, hoe de stroom van de baan naar binnen gaat en hoe het onderhoud werkt staat uitgebreider op de andere pagina's van deze site; hier ging het vooral om het moment waarop dat voor een stal relevant wordt.
Wat het kost per vierkante meter, wat het aan vermogen levert en wanneer dat is terugverdiend, verschilt per uitvoering, per hellingshoek en per dakvlak. Dat rekenen we uit op tekening van het specifieke gebouw, niet in algemene getallen die voor de ene stal wel kloppen en voor de andere niet.