Klikzink
Een schuur die woning wordt. Een stal die tot loods of kantoorruimte wordt omgebouwd. Bij een nieuwe bestemming verandert het gebruik van een gebouw, en daarmee vaak ook het verbruik. Een schuur die nooit verwarmd werd, krijgt vloerverwarming, een warmtepomp, huishoudelijke apparatuur. Het verbruiksprofiel van de nieuwe vrijstaande woning heeft weinig meer te maken met wat het gebouw daarvoor deed. En bij die verbouwing is er meestal één ding dat toch al moet gebeuren: het dak gaat open, of het wordt in zijn geheel vervangen.
Dat is het moment waarop de vraag anders wordt gesteld. Niet: leggen we zonnepanelen op een dak dat er al ligt. Maar: nu we het dakvlak toch vervangen, bouwen we de opwekking meteen in de dakbedekking zelf, of leggen we straks een set panelen boven op het nieuwe dak. Dat is een andere afweging, met een andere uitkomst dan bij een woning waar het dak nog jaren meekan.
Een vrijstaande woning die uit een agrarisch gebouw ontstaat, heeft doorgaans een ander dakoppervlak dan een rijtjeshuis. Vaak is er meer vlak beschikbaar, en vaak liggen er meerdere kappen tegelijk: een hoofdvolume met een zadeldak, een aanbouw met een lager dak, soms een schuur ernaast die meeverbouwd wordt. Die vlakken liggen zelden allemaal even gunstig. Het ene vlak ligt op het zuiden en vangt de hele dag licht, het andere ligt op het noorden of wordt een deel van de dag beschaduwd door een boom of het hoofdvolume zelf.
Bij dit soort gebouwen is de vraag dus niet alleen of je het dak laat opwekken, maar welk vlak. Een felsdak met geïntegreerde zonnecellen is een dakbedekking; die leg je op het vlak dat je toch al gaat bedekken. Op het zuidvlak van de hoofdkap kan dat de baan zijn waar de opwekking in zit. Op het noordvlak van de aanbouw, of op het vlak dat achter een boom ligt, kan diezelfde felsbaan zonder cellen liggen, in exact dezelfde kleur en profilering, zodat het dak van de weg af gezien één geheel blijft zonder dat je overal cellen legt waar ze weinig opleveren. Dat onderscheid maken op tekening, voordat de eerste baan gewalst wordt, is precies het soort denkwerk dat bij dit gebouwtype vaker nodig is dan bij een eenvoudig rijtjeshuis met één zuidvlak en een schuine kap.
Bij een agrarische schuur die woning wordt, verandert vaak meer dan alleen de indeling. De kapconstructie wordt soms aangepast, er komt isolatie waar eerst alleen een golfplaat lag, en de bouwvergunning voor de nieuwe bestemming brengt vaak een verplichting tot beter isoleren met zich mee. Dat is precies het moment waarop het dak toch open moet. Er komt een nieuwe onderconstructie, nieuwe isolatie, en boven op die isolatie een nieuwe dakbedekking. Als die dakbedekking er toch komt, is de vraag of je er een gewone felsbaan op legt en er later panelen op zet, of dat je in één keer de baan met de cellen erin meeneemt.
Dat scheelt geen tweede dakbedekking later, en het scheelt geen tweede bouwmoment met een tweede aannemer op het dak. Bij een verbouwing waarbij het dak toch al open ligt, kost het meenemen van de opwekking in de dakbedekking zelf relatief weinig extra werk, vergeleken met het dak eerst afmaken en er later, als apart project, panelen op zetten.
Hetzelfde geldt voor een stal of loods die een andere bestemming krijgt, bijvoorbeeld praktijkruimte, kantoor, of een deel woning en een deel bedrijfsruimte. Ook daar wordt het bestaande dak vaak toch vervangen, omdat de oude golfplaten asbest bevatten, omdat de isolatiewaarde niet voldoet aan de eisen voor de nieuwe functie, of gewoon omdat het dak simpelweg op is. In die situatie ligt de keus tussen een nieuwe felsbaan met cellen erin en een nieuwe felsbaan zonder cellen met panelen erop, weer op tafel. Het antwoord hangt af van het dakvlak, de oriëntatie, en van wat de opdrachtgever met het gebouw wil: alleen een dak dat dichtblijft, of een dak dat ook meteen meewerkt aan de energievraag van de nieuwe functie.
Het is niet zo dat dit bij elke verbouwing de aangewezen keuze is. Een geïntegreerde felsbaan met cellen kost per wattpiek meer dan een los paneel op beugels. Dat verschil wordt goedgemaakt door het feit dat je niet twee keer aan het dak werkt en niet twee keer voor materiaal en arbeid betaalt, maar dat werkt alleen als het dak toch al openligt of nog gebouwd moet worden. Als het dak van de vrijstaande woning nog in goede staat is en er alleen een bestemmingswijziging speelt zonder bouwkundige aanpassing aan het dakvlak, is het vaak goedkoper om het dak te laten liggen en er een set panelen op te monteren. Je betaalt dan niet voor een nieuwe dakbedekking die je niet nodig had.
Omgekeerd geldt: als de nieuwe bestemming toch vraagt om een dak dat opnieuw geïsoleerd en bedekt wordt, dan is het moment om beide vragen in één keer op te lossen. Wachten tot het dak op is en het dan alsnog twee keer doen, met een aparte set panelen die later weer verwijderd moet worden als het dak echt aan vervanging toe is, is meestal de duurdere route.
Hoeveel dat verschil precies is, laat zich niet in het algemeen zeggen. Het hangt af van het aantal vlakken, de oriëntatie van elk vlak, de vorm van de kap, en van hoeveel van het dakoppervlak daadwerkelijk in aanmerking komt voor cellen. Bij een vrijstaande woning met meerdere kappen is dat rekenwerk uitgebreider dan bij een simpel zadeldak, en dat rekenwerk doen wij het liefst op tekening, voordat er een schroef in de constructie gaat. Wattpiek per vierkante meter, terugverdientijd, kosten per vlak: dat verschilt per uitvoering en per dakvlak, en daar plakken we geen los getal op zonder de tekening gezien te hebben.
Als er een omgevingsvergunning loopt voor de bestemmingswijziging en het dak in dat traject toch open moet, is dit het moment om de dakvlakken naast elkaar te leggen: welk vlak ligt gunstig, welk vlak ligt in de schaduw, en welke vlakken vormen samen het dak dat de weg vanaf ziet. Stuur de tekening van de kap, met de oriëntaties erop, en we rekenen door welk deel van het dakvlak in aanmerking komt voor de felsbaan met cellen en welk deel beter de gewone baan blijft of beter met losse panelen wordt ingevuld.