Klikzink
Een flauwe helling, zeg tussen de tien en twintig graden, laat regenwater trager afvoeren dan een steil dak. Dat lijkt een detail, maar het is de kern van wat een dak op deze hellingshoek anders maakt dan een dak van dertig graden of meer. Op een steil dak spoelt vuil grotendeels mee met het water. Op een flauw dak blijft een deel van dat vuil liggen, en daar begint het verhaal van mos en aanslag.
Op een gewoon dak met dakpannen of leien heeft mos twee dingen nodig om zich te vestigen: vocht dat blijft staan en een oneffenheid om zich aan vast te zetten. Overlappende pannen bieden dat in overvloed, met naden, randjes en schaduwplekken waar vocht wegkruipt. Een felsbaan heeft dat reliëf niet. Het vlak is glad staal met een fels die haaks opstaat, en die fels ligt bovenop de waterafvoer, niet erin. Er is dus geen liggende naad waarin water en vuil kunnen blijven hangen. Op een steil dak is dat verschil al merkbaar, maar op een flauwe helling telt het harder, want daar staat het water al langer op het vlak zelf voordat het wegloopt.
Mos zet zich op een felsdak niet vast op het gladde plaatvlak zelf, dat is te glad en te schoon van vorm. Het zet zich vast waar het vlak onderbroken wordt: bij de overgang naar de fels, bij een hoekkeper, bij de aansluiting op een schoorsteen of dakraam, en bij de onderste rand waar het dak overgaat in de goot. Op een flauwe helling is dat laatste punt belangrijker dan op een steil dak, omdat het water daar trager naartoe stroomt en meer tijd heeft om fijn vuil, pollenresten en organisch materiaal achter te laten voordat het de goot bereikt. Diezelfde ophoping van vuil is precies waar wij dieper op ingaan bij de aansluiting op de nok, waar een vergelijkbaar mechanisme optreedt op een ander punt van het dakvlak.
De praktijk laat dit goed zien bij een schuur met een flauw hellend dak, ongeveer veertien graden, in een tuin met bomen op enige afstand. Na een paar jaar zat er een dun groen randje mos precies op de eerste tien centimeter boven de goot, en verder helemaal niets op het vlak zelf. Dat randje kwam niet doordat het dak vervuild was, het kwam doordat daar het water het langst bleef staan na een regenbui, terwijl de rest van het dakvlak allang droog was.
Bij een gewoon dak is een streep mos bij de goot een kwestie van uiterlijk en soms van het dichtslibben van de afvoer. Bij een dak dat zelf stroom opwekt ligt dat net iets anders, want het vlak van de baan is ook het vlak van de cel. Een streep vuil of een dun laagje mos boven een baan met cellen houdt licht tegen op precies die plek. Bij een felsbaan met zonnecellen zit die schaduw niet op een gemonteerd paneel een paar centimeter boven het dak, maar op de cel zelf, in het dakvlak. Het effect blijft lokaal: de baan ernaast, zonder cellen of zonder vervuiling, wekt gewoon door. Er is geen beugelconstructie die het hele paneel in de schaduw zet zoals bij montage op de bestaande dakbedekking kan gebeuren; dat verschil bespreken we uitgebreider tegenover panelen op beugels.
Op een flauwe helling is het interessant om te weten dat vervuiling zich minder verspreid over het hele vlak ophoopt dan geconcentreerd bij de randen en de lage punten. Dat betekent dat een dakvlak op deze hellingshoek er van veraf schoon uit kan zien, terwijl er bij de goot en bij aansluitingen wel degelijk iets ligt. Voor de opwekking is dat gunstig nieuws: het grootste deel van het vlak blijft vrij, en alleen een smalle strook aan de onderzijde is gevoelig.
Bij een steilere helling loopt water sneller weg en heeft vuil minder tijd om te blijven liggen; op zo'n dak is de onderste rand veel minder een aandachtspunt dan op een flauw dak. Andersom geldt: hoe flauwer de helling, hoe belangrijker de detaillering bij de goot en bij elke onderbreking in het vlak wordt. Bij een helling onder de tien graden, waar water nog trager wegloopt en soms na een bui een tijdje blijft staan als een dunne film, is de kans op een blijvend vochtig randje het grootst. Vanaf dat punt is het zinvol om vooraf te kijken naar de gootdetaillering en de doorstroming, en niet pas als er al een groen randje zichtbaar is.
Dat is ook het moment waarop de keuze voor een dak dat zelf opwekt tegen het licht gehouden moet worden. Op een flauwe helling met veel bladval of met bomen dichtbij kan het onderhoud iets gerichter nodig zijn dan op een steil dak, simpelweg omdat de randen sneller vuil verzamelen. Dat is geen argument tegen deze uitvoering, wel een argument om de goot en de aansluitingen mee te nemen in het ontwerp, en niet als sluitstuk achteraf.
Omdat er geen beugels en geen tussenruimte onder het paneel zijn, is er ook geen donkere, vochtige spouw waarin mos ongestoord kan groeien zoals soms gebeurt onder een regulier paneel op een schuin dak. Het onderhoud beperkt zich in de praktijk tot het schoon houden van de goot en het incidenteel wegvegen van een randje aanslag bij de onderrand, iets wat met een borstel op een lange steel te doen is zonder het dak te belopen. Er is geen kier tussen paneel en dakvlak waar bladeren in vast komen te zitten en vervolgens langzaam vergaan tot een voedingsbodem voor mos.
De conclusie voor een flauw hellend dak is dus tweeledig. Het gladde, felsloze vlak zelf blijft opvallend vrij van mos, ook op deze hellingshoek. Het aandachtspunt ligt niet in het vlak maar aan de randen, waar water langer blijft staan dan op een steiler dak. Wie een flauwe helling overweegt voor een dak met geïntegreerde opwekking, doet er goed aan om de gootafwerking en de afwatering bij de onderrand specifiek te laten meerekenen op tekening, zodat precies dat punt goed gedetailleerd wordt voordat het dak wordt gelegd.