Klikzink
Een zuiddak krijgt de meeste zon van de dag en dat is precies waarom het de populairste ligging is voor opwekking. De zon staat er het langst op en het dagtotaal is hoger dan op elke andere oriëntatie. Maar veel zon betekent ook veel opwarming, veel uitdroging en, tegen de verwachting in, niet automatisch een schoon dak. Mos en vervuiling gedragen zich op het zuiden anders dan op andere ligging, en dat is waard om apart te bekijken.
Mos houdt van vocht dat blijft liggen. Op een dak zonder naden, zonder opstaande randjes en zonder ruimte onder een paneel waar water blijft staan, heeft mos simpelweg minder plek om zich vast te zetten. Bij een felsbaan met de cellen in het vlak zelf is er geen tweede laag die schaduw geeft en het oppervlak onder zich vochtig houdt, zoals bij een paneel op beugels wel gebeurt. Op het zuiden werkt dat nog sterker in het voordeel van een vlak dak, want de combinatie van zon en droogte maakt dat een felsbaan hier sneller opdroogt dan op noord of oost. Wat vocht vraagt om vast te houden, krijgt op een zuidhellend dak minder kans.
Toch is een zuiddak niet vanzelf schoon. Waar mos zich wél vestigt op een zuidhelling, is in de fels zelf, de opstaande naad tussen twee banen, en aan de onderrand bij de goot waar dakwater vertraagt en stof en pollen zich verzamelen. Dat is een andere plek dan bij een noordgeveld dak, waar mos zich over grotere oppervlakken verspreidt omdat het er structureel vochtiger blijft, zoals te lezen is bij wat mos en vervuiling doen op het noorden. Op het zuiden blijft het beperkter tot die randen en naden, maar juist daar kan het invloed hebben op een cel die er dicht tegenaan ligt. Een dunne rand mos langs de fels beschaduwt zelden de hele cel, maar bij een lage najaarszon met een schuine instraling kan het toch een stukje van de opbrengst wegnemen, net op het moment dat de zoninstraling toch al lager is.
Vervuiling is op het zuiden een ander verhaal dan mos. Stuifmeel in het voorjaar, stof dat neerslaat in droge periodes, en een dun laagje roet of uitstoot bij een dak dicht bij een weg of industrie, dat alles hecht makkelijker aan een oppervlak dat vaak droog is dan aan een oppervlak dat regelmatig wordt schoongespoeld door langdurige regen. Een zuiddak dat weken droog blijft in een hittegolf, bouwt een laagje vervuiling op dat pas verdwijnt bij de eerste flinke regenbui. Op dat soort dagen zie je aan de opbrengstgrafiek vaak een knik: de curve blijft net onder wat je zou verwachten, tot de bui komt en de dagen erna weer het volle dagtotaal terugkomt. Dat effect is meetbaar, maar het is geen storing en geen reden om te reinigen: het is het normale gedrag van een dak dat blootstaat aan weer en omgeving.
De piek van een zuiddak ligt midden op de dag, rond het middaguur, met een vrij symmetrische curve ervoor en erna. Dat is anders dan bij oost of west, waar de piek vroeger of later valt en het dagverloop schever is, zoals uitgewerkt bij wat mos en vervuiling doen op oost en west. Die piek op het middaguur is relevant voor de vraag of mos en vervuiling er veel of weinig invloed hebben. Een schaduwrandje van mos dat er 's ochtends vroeg of laat op de dag ligt, valt vaak samen met een moment waarop de zoninstraling toch al laag is en de opbrengst sowieso beperkt. Op het zuiden ligt de piek precies op het moment dat de zon het hoogst staat en de instraling het meest recht van boven komt, waardoor een klein randje mos of een dun laagje stof relatief weinig van die piek wegneemt. Het is vooral in de vroege ochtend en late middag, aan de randen van de dagcurve, dat een beetje vervuiling meer opvalt.
Of een zuiddak de beste keuze is, hangt niet alleen af van hoeveel stroom het dak levert, maar van wanneer die stroom wordt gebruikt. Een gebouw waar rond het middaguur de vraag hoog is, een kantoor, een school, een bedrijfshal met apparatuur die overdag draait, heeft baat bij precies dat piekmoment. Een woning waar de bewoners overdag weg zijn en 's avonds thuiskomen, gebruikt die middagpiek juist niet zelf, en dan is een combinatie van oriëntaties, of een dakvlak dat eerder of later op de dag levert, soms een beter antwoord dan het hoogste dagtotaal alleen. De ligging bepaalt wanneer de stroom er is, niet alleen hoeveel.
De vorm van het dak telt ook mee, los van de oriëntatie. Op een zadeldak met een zuidhellend vlak is er meestal één schone rechte lijn van nok tot goot, zonder onderbrekingen, en dat beperkt het aantal plekken waar water kan blijven staan, zoals te zien bij wat mos en vervuiling doen op een zadeldak. Op een schilddak met een kortere zuidhelling en een hoekige aansluiting naar de zijkanten ontstaan er meer randen en meer overgangen, en juist bij die overgangen verzamelt zich vaker een beetje vuil, zoals besproken bij wat mos en vervuiling doen op een schilddak. Bij een flauwe helling op het zuiden blijft water langer op het oppervlak staan dan bij een steile helling, ook al schijnt de zon er evenveel op, en dat heeft weer een eigen invloed die apart wordt behandeld bij wat mos en vervuiling doen op een flauwe helling.
Het verschil met een paneel op beugels wordt op het zuiden groter dan op andere liggingen, precies omdat de zon hier het hardst werkt. Onder een paneel op het zuiden ontstaat een warme, deels beschutte ruimte waarin condens kan neerslaan zodra de temperatuur 's nachts daalt, en die combinatie van warmte overdag en vocht 's nachts is gunstig voor mosgroei op het dakvlak eronder, iets wat uitgebreider aan de orde komt bij wat mos en vervuiling doen tegenover panelen op beugels. Bij een felsbaan met de cellen in het vlak zelf is die tussenruimte er niet, en dat scheelt vooral op een dak dat toch al de meeste zon en de meeste temperatuurwisseling van het jaar te verduren krijgt.
Wat dit voor een concreet dak betekent, verschilt per vorm, per hellingshoek en per omgeving: een dak vlak bij bomen vervuilt anders dan een dak op een open erf, en een steil zuiddak gedraagt zich anders dan een flauw zuiddak. Daarom rekenen wij dat door op tekening, met de werkelijke ligging, helling en omgeving van het dak. Neem contact op met Klikzink, Boylestraat 22 in Ede, en leg de tekening van het dak voor.