Klikzink
Een dak op oost en west bestaat feitelijk uit twee dakvlakken die niets met elkaar te maken hebben, behalve de nok waar ze samenkomen. Het ene vlak vangt de ochtendzon, het andere de avondzon. Ze werken nooit op hetzelfde moment op volle kracht en dat is precies waarom de vraag over uitbreiden hier anders ligt dan bij een dak dat alleen naar het zuiden kijkt.
Bij een zuiddak leg je meestal alles in één keer, of je laat ruimte over op hetzelfde vlak voor een tweede fase. Bij oost en west is de eerste beslissing niet hoeveel ruimte je overlaat, maar welk vlak je als eerste doet. Kies je de oostkant, dan wek je vooral 's ochtends op en heb je 's avonds niets. Kies je beide vlakken meteen, dan verspreid je de opwekking over de dag: een piek vroeg, een piek laat, en een dip er tussenin. Voor een woning met een gezin dat 's ochtends vertrekt en 's avonds thuiskomt, past dat vaak beter bij het eigen verbruik dan één groot zuidvlak dat om twaalf uur alles in één klap levert.
Omdat de twee vlakken elkaar aanvullen in plaats van optellen tot een piek, is de afweging bij een eerste fase op oost of west anders dan bij zuid. Op een zuiddak laat je soms bewust ruimte over voor later, omdat elke extra baan daar bovenop dezelfde piek stapelt. Op oost en west stapel je niet, je vult een ander deel van de dag. Dat maakt de keuze om te beginnen met één vlak en het andere later te doen logischer dan bij een zuidvlak: je mist niet een deel van dezelfde piek, je mist een hele andere periode van de dag.
In de praktijk zie je twee routes. De eerste: je legt bij een verbouwing of nieuwbouw meteen beide vlakken vol met solarfels, omdat je toch aan het dak bezit en de meerkosten voor de tweede kant relatief beperkt zijn ten opzichte van een tweede keer een dak openleggen. De tweede route: je begint met het vlak dat het beste uitkomt qua planning of budget, en laat het andere vlak liggen met gewone felsbanen zonder cellen, in exact dezelfde kleur en lijn. Dat tweede vlak vervang je op een later moment, baan voor baan of in één keer, door de uitvoering met cellen. Omdat de fels, de werkende breedte en de kleur van de coating gelijk zijn, sluit dat later toegevoegde vlak aan zonder dat je aan het dak ziet wanneer welk deel erbij kwam.
Op een zuiddak is de vraag vooral: hoeveel leg ik nu, en hoeveel bewaar ik voor straks op hetzelfde vlak. Op oost en west is de vraag: welk vlak eerst, en is dat andere vlak dan nog interessant genoeg om later alsnog te doen. Dat laatste hangt af van wat je met het dak wilt. Als het doel is om zoveel mogelijk stroom over de hele dag te spreiden, dan is het tweede vlak net zo belangrijk als het eerste, ook al levert het op zichzelf minder een piekmoment op. Als het doel vooral is om een zo hoog mogelijk dagtotaal te halen, dan is één vlak met de meeste zon vaak al voldoende en is het tweede vlak minder dringend.
Dit is ook de reden dat een dak op oost en west zich niet goed laat vergelijken met de andere hellingen die we op andere pagina's behandelen. Een schilddak, een lessenaarsdak of een gebogen dak hebben allemaal met één vraag te maken: hoe je een gefaseerde uitbreiding inpast op een vlak met een vaste vorm. Bij oost en west komt daar de vraag bovenop of je twee ochtend- en avondpieken wilt combineren of dat je bewust voor een van de twee kiest en de rest laat liggen.
Niet elk dak op oost en west is symmetrisch. Soms is het westvlak groter dan het oostvlak, of ligt een van de twee deels in de schaduw van een naastgelegen gebouw of boom. In dat geval is de logica van in twee fasen uitbreiden minder vanzelfsprekend. Een klein oostvlak dat maar een paar uur per dag volledig vrije zon heeft, is soms niet de moeite om apart uit te rusten met cellen; daar kan het voordeliger zijn om te wachten en het hele dak in één keer te bekijken op tekening, inclusief de vraag of dat kleine vlak wel loont.
Ook de verhouding tussen wat er op elk vlak kan staan speelt een rol. Op een klein dakvlak, zeg een garage met een schuin dak naar oost en west, is de oppervlakte per kant zo beperkt dat het weinig verschil maakt of je in één of in twee fasen werkt. Bij een groter woonhuis met twee royale hellingen is de keuze tussen nu alles, nu de helft, of nu niets en later alles, wel een reële afweging die de moeite waard is om vooraf door te rekenen.
Er zijn situaties waarin een dak op oost en west minder logisch is voor gefaseerd uitbreiden dan op het eerste gezicht lijkt. Als een van de twee vlakken sterk overschaduwd wordt, door bomen, een naastgelegen dak of een schoorsteen, dan verliest dat vlak een deel van zijn waarde als aanvulling op het andere. In dat geval is het niet vanzelfsprekend dat je later dat vlak alsnog vult; het kan zijn dat het bij één vlak blijft, met op het andere vlak gewone felsbanen zonder cellen, blijvend.
Ook als de woning vooral overdag stroom nodig heeft, bijvoorbeeld bij bedrijfsmatig gebruik met veel verbruik tussen tien en drie, is de aanvulling van oost en west minder van belang dan bij een gezin dat vooral 's ochtends en 's avonds stroom gebruikt. In dat geval is het denkbaar dat een zuidgericht vlak, als dat er is, voorrang krijgt boven het uitbreiden op de oost- of westkant.
Voor een dak met een oost- en een westhelling is de vraag over uitbreiden dus niet alleen een vraag over ruimte, maar ook over timing binnen de dag. Dat is een andere afweging dan bij een zuiddak, waar je vooral rekent aan hoeveel piekvermogen je erbij krijgt. Omdat de twee vlakken elkaar aanvullen in plaats van optellen, is precies te bekijken op tekening welk vlak eerst de moeite waard is, hoe het andere vlak er tot die tijd uitziet zonder cellen, en wanneer het zin heeft dat tweede vlak alsnog te vervangen. Dat rekenen aan het specifieke dak, met de eigen verhoudingen tussen oost en west, is waar Klikzink bij helpt, zonder dat daar kosten aan verbonden zijn.